Luận văn GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ THƯƠNG MẠI CỦA QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ TẠI TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM
- Lý do chọn đề tài
Được thành lập ngày 01/01/1995, Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là minh chứng cho sự thành công rực rỡ của quá trình phát triển thương mại và pháp lý thế giới với hệ thống đồ sộ các hiệp định, thoả thuận điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của các quốc gia thành viên. Xu thế phát triển của kinh tế thế giới là dựa trên tri thức và đây cũng chính là xu thế tất yếu khách quan của xã hội loài người. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và nhanh chóng như hiện nay, quốc gia nào đi nhanh vào nền kinh tế tri thức, quốc gia đó sẽ có lợi thế trên mọi mặt. Chính vì vậy ngay từ khi mới thành lập, WTO đã chú trọng điều chỉnh lĩnh vực thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) nhằm góp phần phát triển nền kinh tế tri thức trên toàn thế giới.
Thông qua Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền SHTT (TRIPS), WTO đã khẳng định tầm quan trọng của việc bảo hộ SHTT đối với hoạt động thương mại khi mà vấn đề này ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm của các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, các tranh chấp liên quan đến quyền SHTT cũng theo đó mà phát sinh và trở nên phổ biến. Là một thành viên của WTO, Việt Nam không đứng ngoài những xu hướng đó. Kể từ khi gia nhập WTO vào ngày 11/01/2007 đến nay, Việt Nam đã tham gia 3 vụ tranh chấp với tư cách nguyên đơn và 27 vụ với tư cách là bên thứ ba và tất cả đều thuộc lĩnh vực thương mại hàng hóa. Như vậy, Việt Nam vẫn chưa tham gia vào bất cứ tranh chấp nào liên quan đến quyền SHTT. Tuy nhiên, khi mà tranh chấp ở lĩnh vực này có xu hướng gia tăng ở các nước đang phát triển (ĐPT) thì khả năng Việt Nam tham gia tranh chấp trong tương lai là hoàn toàn có thể.
Trên thực tế, Việt Nam là quốc gia chưa đề cao vai trò của quyền SHTT nhưng với sự hội nhập sâu rộng và tích cực như hiện nay thì Việt Nam cần phải chú trọng nhiều hơn đến vấn đề này. Thiết nghĩ, việc nghiên cứu thực tiễn giải quyết tranh chấp về thương mại của quyền SHTT ở Việt Nam trong giai đoạn này tuy không quá cấp bách nhưng rất quan trọng vì đó sẽ là bước chuẩn bị cho Việt Nam hội nhập thành công trong tương lai. Bởi nếu chúng ta đợi đến khi có tranh chấp mới nghiên cứu, tìm hiểu cách giải quyết thì quyền và lợi ích sẽ không được bảo đảm và tổn thất có thể sẽ rất lớn.
Nhận thấy việc nghiên cứu vấn đề nêu trên là cần thiết và có ý nghĩa đối với Việt Nam, tác giả đã chọn đề tài “Giải quyết tranh chấp về thương mại của quyền sở hữu trí tuệ tại Tổ chức thương mại thế giới và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam” để thực hiện nghiên cứu.
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ THƯƠNG MẠI CỦA QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ TẠI TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI
- Khái quát về cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO
- Khái niệm
Tổ chức thương mại thế giới (WTO) chính thức ra đời ngày 01/01/1995 là kết quả của Vòng đàm phán Urugoay (1986-1995) với tiền thân là Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) năm 1947. Với mục tiêu thúc đẩy tiến trình tự do hoá thương mại trên toàn cầu, WTO điều chỉnh quyền và nghĩa vụ của các quốc gia thành viên thông qua hệ thống các hiệp định và thỏa thuận đồ sộ. Một trong số các hiệp định đó là Thỏa thuận về các quy tắc và thủ tục điều chỉnh việc giải quyết tranh chấp, gọi tắt là DSU (Dispute Settlement Understanding). Cho đến nay, tranh chấp giữa các thành viên WTO hầu hết đều phát sinh từ việc một hoặc một số thành viên này cho rằng luật hay chính sách thương mại (thường đang được áp dụng trong thực tế) của một thành viên khác không đảm bảo thi hành một hoặc một số hiệp định có liên quan của WTO và DSU phải được áp dụng trong quá trình giải quyết tranh chấp ấy (Kiều Thị Thanh, 2015).
Cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO là sự kế thừa các quy định về giải quyết tranh chấp đã từng phát huy tác dụng tích cực gần 50 năm qua trong lịch sử của Hiệp định GATT. Rút kinh nghiệm từ những bất cập trong cơ chế cũ, một số cải tiến căn bản về thủ tục đã được đưa vào cơ chế mới, góp phần không nhỏ trong việc nâng cao tính chất xét xử của thủ tục này cũng như tăng cường tính ràng buộc của các quyết định giải quyết tranh chấp (VCCI, 2010).
Khái niệm cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO được tác giả Hoàng Ngọc Thiết, trường Đại học Ngoại Thương đưa ra như sau: “Cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO là một tổng thể thống nhất các cơ quan, các nguyên tắc giải quyết tranh chấp và các quy định của WTO về quy trình, thủ tục tiến hành giải quyết tranh chấp và thi hành phán quyết của cơ quan giải quyết tranh chấp”. Từ đó chúng ta có thể thấy cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO gồm ba nội dung chủ yếu, đó là cơ quan giải quyết tranh chấp, nguyên tắc giải quyết tranh chấp và trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp (Hoàng Ngọc Thiết, 2004, tr.61 – 62).
- Các cơ quan tham gia giải quyết tranh chấp của WTO
Quá trình giải quyết tranh chấp của WTO được thực hiện bởi nhiều cơ quan khác nhau, mỗi cơ quan đều có chức năng riêng biệt, độc lập trong hoạt động điều tra và thông qua quyết định. Trong đó, Ban Hội thẩm và Cơ quan Phúc thẩm là hai cơ quan trực tiếp tham gia vào quá trình xem xét giải quyết tranh chấp và có trách nhiệm đưa ra quyết định là cơ quan giải quyết tranh chấp (DSB).
- Cơ quan giải quyết tranh chấp (DSB)
Cơ quan tham gia giải quyết tranh chấp của WTO (Dispute Settlement Body – DSB), thực chất là Đại hội đồng WTO, bao gồm đại diện của tất cả các quốc gia thành viên. Đó là những đại diện chính phủ mà thường là các đại diện ngoại giao tại Geneva (trụ sở của WTO) hoặc những người đại diện thuộc Bộ Thương mại hoặc Bộ Ngoại giao của các nước thành viên WTO. Đây là cơ quan chịu trách nhiệm quản lý, áp dụng DSU và giám sát toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp.
DSB có quyền thành lập Ban Hội thẩm, thông qua các báo cáo của Ban Hội thẩm và Cơ quan Phúc thẩm, giám sát việc thi hành các quyết định, khuyến nghị giải quyết tranh chấp, cho phép đình chỉ thực hiện các nghĩa vụ và nhượng bộ (trả đũa). Tuy nhiên, DSB chỉ là cơ quan thông qua quyết định chứ không trực tiếp xem xét giải quyết tranh chấp (Điều 2, DSU).
- Ban Hội thẩm (Panel)
Ban Hội thẩm do DSB lập, bao gồm từ 3 – 5 thành viên, có nhiệm vụ xem xét một vấn đề cụ thể bị tranh chấp trên cơ sở các quy định WTO được quốc gia nguyên đơn viện dẫn. Chức năng của Ban Hội thẩm là đánh giá khách quan các vấn đề tranh chấp thông quan việc tiến hành điều tra thực tế, để làm cơ sở pháp lý cho việc đưa ra những khuyến nghị phù hợp hay giải pháp thỏa đáng cho cả hai bên (Điều 8, 11, DSU). Kết quả công việc của Ban Hội thẩm là một báo cáo trình DSB thông qua, giúp DSB đưa ra các khuyến nghị đối với các bên tranh chấp. Trên thực tế, đây là cơ quan trực tiếp giải quyết tranh chấp mặc dù không nắm quyền quyết định.
- Cơ quan Phúc thẩm (Appelate Body)
