LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN LÝ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
2. Tình hình nghiên cứu:
Trong những năm gần đây, có rất nhiều các tài liệu, công trình nghiên cứu về
chuyển đổi số hoạt động đào tạo nguồn nhân lực liên quan đến những lĩnh vực khác
nhau trong đời sống xã hội nói chung cũng như ngành ngân hàng nói riêng. Các tài
liệu này đã đóng góp rất lớn về mặt lý luận và thực tiễn, tiêu biểu phải kể đến:
- Nghiên cứu nước ngoài:
Ngân hàng Phát triển châu Á, 1990, Cuốn sách Human resource policy and
economic development (Chính sách nguồn nhân lực và phát triển kinh tế) đề cập đến
các chính sách và xu hướng phát triển kinh tế gắn liền với những biến đổi cơ cấu lao
động ở nhiều nước đang phát triển trong khu vực châu Á.
Dr. Chackochan J. Njavallil, 2013, Cuốn sách Training of Bank Employees
(Đào tạo nhân viên ngân hàng) tập trung nghiên cứu về quy trình đào tạo nhân sự,
phát triển nguồn nhân lực và đưa ra những đề xuất hữu ích cho các nhà hoạch định,
quản trị viên, giám đốc điều hành cũng như quan chức chính phủ có liên hệ với ngành
ngân hàng.
Robin Speculand, 2021, Cuốn sách World’s Best Bank: A Strategic Guide to
Digital Transformation (Ngân hàng tốt nhất thế giới: Phương hướng chiến lược để
chuyển đổi số) đã đưa ra một góc nhìn thực tế về cách ngân hàng DBS thành công
trong việc chuyển đổi thông qua ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là phương pháp mà
bộ phận nhân sự đã áp dụng cho việc quản lý để giữ chân đến 90% nhân viên có ý
định rời đi.
- Tình hình nghiên cứu trong nước:
Phạm Minh Hạc (1996), Cuốn sách Phát triển giáo dục, phát triển con người
phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đã làm rõ tầm quan trọng của giáo dục và đào tạo
tới việc phát triển con người trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước.
3
Qua đó, đưa ra một hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam để
phục vụ hiệu quả việc phát triển con người.
Vũ Văn Thực, 2015, Tạp chí Phát triển & Hội nhập, Bài viết Giải pháp nâng
cao chất lượng nguồn nhân lực ngân hàng đánh giá khái quát thực trạng quản lý
nguồn nhân lực cho ngành ngân hàng trong giai đoạn vừa qua để từ đó đề xuất những
giải pháp khắc phục các hạn chế còn tồn đọng.
TS. Đinh Văn Thới, 2021, Cuốn sách Quản trị nhân lực của doanh nghiệp
Việt Nam: Vai trò và tác động đã xác định được những hoạt động cơ bản trong quản
trị nhân lực và các chỉ tiêu phản ảnh kết quả hoạt động của doanh nghiệp, trong đó
nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một tổ chức mạnh về đào tạo và chia
sẻ tri thức.
Tuy vậy, đa phần các tài liệu thường hoặc đi sâu phân tích về tổng quan hoạt
động chuyển đổi số tại các đơn vị ngân hàng hoặc chỉ tập trung nghiên cứu riêng về
chuyển đổi số công tác quản trị nguồn nhân lực. Mà khía cạnh chuyển đổi số trong
quản lý nguồn nhân lực, đặc biệt là tại các ngân hàng TMCP Việt nam chưa từng
được khai thác chung và triệt để trên cơ sở một vấn đề toàn diện trong quá trình
nghiên cứu từ trước tới giờ. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu về đề tài trên, nhất là
trong giai đoạn đổi mới hiện nay, theo tác giả là vẫn cần thiết.
3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu:
- Mục tiêu nghiên cứu: Đưa ra các giải pháp để nâng cao chuyển đổi số trong
quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam.
- Câu hỏi nghiên cứu:
+) Sự cần thiết và mục đích của chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực
tại các ngân hàng TMCP Việt Nam?
+) Lộ trình và tình hình thực hiện chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân
lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam đang diễn ra như thế nào?
+) Những giải pháp cần thực hiện để nâng cao chuyển đổi số trong quản lý
nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam?
4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan
đến chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực.
- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu về hoạt động chuyển đổi
số trong quản lý nguồn nhân lực tại một số ngân hàng TMCP Việt Nam như ngân
hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát
triển Việt Nam (BIDV),...trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2021.
5. Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tìm kiếm và lựa chọn các dữ liệu thứ
cấp liên quan đến chuyển đổi số quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP
Việt Nam từ những công trình nghiên cứu nổi bật được đăng tải trên tạp chí, sách
chuyên ngành trong nước và quốc tế.
- Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Thu thập dữ liệu sơ cấp về chuyển đổi
số quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam với số lượng lớn và
nhanh chóng bằng hình thức phỏng vấn trực tiếp bốn chuyên gia trong lĩnh vực này
cũng như thực hiện khảo sát trực tuyến với nhân viên/cán bộ quản lý thuộc 35 đơn vị
ở nước ta.
- Phương pháp phân tích – tổng hợp: Phân tích các vấn đề, thông tin liên quan
đến chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam
cũng như tổng hợp lại một cách ngắn gọn, cụ thể.
- Phương pháp so sánh: So sánh chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại
các ngân hàng TMCP Việt Nam với các ngân hàng trên thế giới.
- Phương pháp mô tả: Dẫn chứng các tài liệu tham khảo có liên quan đến chuyển
đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam.
6. Nội dung nghiên cứu:
Nội dung của đề tài sẽ được chia làm 3 phần, cụ thể như sau:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại
các ngân hàng
5
- Chương 2: Thực trạng về chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các
ngân hàng TMCP Việt Nam
- Chương 3: Giải pháp để nâng cao chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii
DANH MỤC BẢNG................................................................................................ vi
DANH MỤC HÌNH................................................................................................. vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ................................................................... vii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN ......................................... viii
LỜI MỞ ĐẦU............................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN LÝ
NGUỒN NHÂN LỰC TẠI CÁC NGÂN HÀNG....................................................6
1.1 Tổng quan về chuyển đổi số...........................................................................6
1.1.1 Khái niệm chuyển đổi số ..........................................................................6
1.1.2 Đặc điểm của chuyển đổi số.....................................................................8
1.1.3 Vai trò của chuyển đổi số.......................................................................10
1.2 Quản lý nguồn nhân lực ...............................................................................13
1.2.1 Khái niệm quản lý nguồn nhân lực.......................................................13
1.2.2 Các yếu tố cơ bản trong quản lý nguồn nhân lực.................................14
1.2.3 Mục tiêu, chức năng và vai trò của quản lý nguồn nhân lực ..............24
1.3 Chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng .............26
1.3.1 Khái niệm chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực .....................26
1.3.2 Vai trò của chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực....................27
1.3.3 Lộ trình chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực.........................28
1.3.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân
lực.....................................................................................................................30
1.3.5 Những tiêu chí cơ bản xác định hiệu quả chuyển đổi số trong quản lý
nguồn nhân lực đối với ngành ngân hàng.....................................................33
1.4 Kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại
các ngân hàng ở một số quốc gia trên thế giới .................................................35
Tiểu kết chương 1....................................................................................................40
iv
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN LÝ
NGUỒN NHÂN LỰC TẠI CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM ...............41
2.1 Tổng quan về chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân
hàng TMCP Việt Nam........................................................................................41
2.1.1 Giới thiệu khái quát về các ngân hàng TMCP Việt Nam.....................41
2.1.2 Lộ trình chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng
TMCP Việt Nam ..............................................................................................50
2.1.3 Vai trò của chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân
hàng TMCP Việt Nam.....................................................................................54
2.2 Thực trạng về chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân
hàng TMCP Việt Nam........................................................................................55
2.2.1 Tình hình chung về thực trạng chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân
lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam .........................................................55
2.2.2 Phân tích thực trạng các hoạt động chuyển đổi số trong quản lý nguồn
nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam ...............................................63
2.2.3 So sánh chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng
TMCP Việt Nam với các ngân hàng khác trên thế giới ................................70
2.3 Đánh giá thực trạng chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực tại các
ngân hàng TMCP Việt Nam ..............................................................................76
2.3.1 Những kết quả và lợi ích đạt được từ hoạt động chuyển đổi số trong
quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam ......................76
2.3.2 Những khó khăn và hạn chế khi thực hiện chuyển đổi số trong quản lý
nguồn nhân lực của các ngân hàng TMCP Việt Nam..................................78
Tiểu kết chương 2....................................................................................................81
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG QUẢN
LÝ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI CÁC NGÂN HÀNG TMCP VIỆT NAM.........81
3.1 Quan điểm và mục tiêu nâng cao chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân
lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam............................................................82
3.1.1 Quan điểm...............................................................................................82
3.1.2 Mục tiêu ..................................................................................................84
v
3.2 Một số giải pháp để nâng cao chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực
tại các ngân hàng TMCP Việt Nam ..................................................................85
3.2.1 Giải pháp nâng cao chuyển đổi số trong hoạch định nguồn nhân lực tại
các ngân hàng TMCP Việt Nam.....................................................................85
3.1.2 Giải pháp nâng cao chuyển đổi số trong tuyển dụng và lựa chọn nguồn
nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam ...............................................87
3.1.3 Giải pháp nâng cao chuyển đổi số trong đào tạo và phát triển nguồn
nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam ...............................................88
3.1.4 Giải pháp nâng cao chuyển đổi số trong chế độ đãi ngộ và phúc lợi
nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam....................................89
3.1.5 Giải pháp nâng cao chuyển đổi số trong hỗ trợ nhân viên tại các ngân
hàng TMCP Việt Nam.....................................................................................90
3.2 Một số kiến nghị và đề xuất .........................................................................91
3.2.1 Kiến nghị, đề xuất đối với các nhà quản lý tại các ngân hàng TMCP tại
Việt Nam...........................................................................................................91
3.2.2 Kiến nghị, đề xuất đối với cán bộ nhân viên tại các ngân hàng TMCP
tại Việt Nam ....................................................................................................92
3.2.3 Kiến nghị, đề xuất đối với Chính phủ, Ngân hàng Nhà Nước và các
Bộ ngành có liên quan...................................................................................93
Tiểu kết chương 3....................................................................................................94
KẾT LUẬN..............................................................................................................96
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................97
PHỤ LỤC.................................................................................................................99
vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Mục tiêu và chức năng của quản lý nguồn nhân lực .................................24
Bảng 2.1 Danh sách các ngân hàng TMCP tại Việt Nam.........................................42
Bảng 2.2 Kết quả thống kê mô tả nhân khẩu học .....................................................57
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Các yếu tố cơ bản trong quản lý nguồn nhân lực.......................................14
Hình 1.2 Quy trình tuyển dụng và lựa chọn nhân sự ................................................17
Hình 1.3 Các thành phần của Chế độ đãi ngộ và Phúc lợi........................................21
Hình 1.4 Các lĩnh vực đứng đầu về chuyển đổi số quản lý nhân sự tại Trung Quốc38
Hình 2.1 Tiền gửi không kỳ hạn tăng khi lãi suất kỳ hạn ở mức thấp......................45
Hình 2.2 Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn và chi phí vốn ...............................................46
Hình 2.3 Nguồn vốn từ tổ chức Quốc tế được tận dụng để giảm chi phí vốn ở các
ngân hàng quy mô nhỏ ..............................................................................................47
Hình 2.4 Chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay ..............................48
Hình 2.5 Số lượng giao dịch chuyển khoản..............................................................48
Hình 2.6 Một số thương vụ hợp tác phân phối bảo hiểm độc quyền........................49
Hình 2.7 Danh mục trái phiếu chính phủ của các ngân hàng TMCP Q3/2021.........50
Hình 2.8 Mức độ cần thiết của chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực đối với
ngành Ngân hàng.......................................................................................................59
Hình 2.9 Cảm nhận của nhân viên tại các ngân hàng về tác động của chuyển đổi số
trong quản lý nguồn nhân lực đối với công việc hiện tại và tương lai......................59
Hình 2.10 Mức độ gắn kết của nhân viên tại các ngân hàng TMCP Việt Nam với quá
trình chuyển đổi số trong quản lý nguồn nhân lực....................................................60
Hình 2.11 Mức độ sẵn sàng học hỏi các kỹ năng mới được đào tạo lại để thích nghi
với quá trình chuyển đổi số.......................................................................................61
Hình 2.12 Các kỹ năng mà nhân viên muốn học để thích nghi với quá trình chuyển
đổi số .........................................................................................................................62
vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt
AI Artificial Intelligence Trí tuệ nhân tạo
IoT Internet of Things Mạng lưới vạn vật
RPA Robotic Process Automation
Tự động hóa quy trình bằng
robot
AR Augmented Reality Thực tế tăng cường
VR Virtual Reality Thực tế ảo
KYC Know Your Client
Xác minh danh tính khách
hàng
ASTD
American Society for Training and
Development
Hiệp hội Đào tạo và Phát
triển Hoa Kỳ
KPI Key Performance Indicator
Chỉ số đo lường hiệu quả
công việc
OKR Objectives and Key Results Mục tiêu và kết quả then chốt
ERP Enterprise Resource Planning
Hoạch định nguồn lực doanh
nghiệp
HCM Human Capital Management Quản lý nguồn nhân lực
CRM Customer Relationship Management Quản lý quan hệ khách hàng
EPM Enterprise Performance Management
Quản lý hiệu quả doanh
nghiệp
ATS Applicant Tracking System Hệ thống quản trị tuyển dụng
LMS Learning Management System Hệ thống quản lý học tập
TMCP Thương mại cổ phần
NHNN Ngân hàng Nhà nước
NHTM Ngân hàng Thương mại
viii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Dưới sự phát triển bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, chuyển
đổi số diễn ra như một xu hướng tất yếu và đem đến những thay đổi tích cực đối với
cách thức quản lý nguồn nhân lực trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng tại Việt Nam.
Theo đó, các ngân hàng ở nước ta được hưởng rất nhiều những lợi ích to lớn từ việc
ứng dụng chuyển đổi số vào công tác quản trị nhân lực khi cho phép mọi đơn vị hiện
đại hóa các quy trình làm việc nhằm nâng cao năng suất lượng lao động và chất lượng
nguồn nhân lực.
Nắm bắt được xu thế này, người nghiên cứu đã lựa chọn đề tài “Chuyển đổi số
trong quản lý nguồn nhân lực tại các ngân hàng TMCP Việt Nam”. Cụ thể, tác giả
đi sâu vào tìm hiểu lộ trình 3 giai đoạn đổi mới cũng như phân tích thực trang số hóa
chu trình quản trị nhân sự tại 35 ngân hàng TMCP ở nước ta theo năm khía cạnh
chính: hoạch định nguồn nhân lực, tuyển dụng – lưa chọn, đào tạo – phát triển, chế
độ đãi ngộ – phúc lợi và hỗ trợ nhân viên trên cơ sở số liệu thu về từ 4 buổi phỏng
vấn sâu với chuyên gia cùng bảng khảo sát trực tuyến. Bên cạnh đó, người nghiên
cứu còn tiến hành so sánh chu trình chuyển đổi số quản trị nguồn nhân lực giữa các
ngân hàng trong nước với 4 đơn vị khác từ Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Đức.
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Trong suốt chặng đường 20 năm đổi mới tại Việt Nam, ngành ngân hàng đã đạt
được nhiều thành tựu đột phá và có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh
tế đất nước. Tiêu biểu phải kể đến những nỗ lực tích cực từ hệ thống các ngân hàng
TMCP khi phát huy đúng vai trò của mình trong việc thúc đẩy các hoạt động đầu tư
phát triển, đảm bảo nguồn vốn để quá trình sản xuất kinh doanh luôn được thực hiện
liên tục và tạo tiền đề cho nền tài chính nước nhà hội nhập với thế giới.
Tuy nhiên, cùng với những thành tựu và cơ hội nổi bật trên, cũng đặt ra cho lĩnh
vực này vô vàn khó khăn và thách thức phải vượt qua. Ví dụ như việc mở cửa thị
trường tài chính khiến cho các ngân hàng TMCP Việt Nam mất dần lợi thế cạnh tranh
về quy mô, khách hàng và hệ thống kênh phân phối. Nguyên nhân là do còn tồn đọng
nhiều hạn chế về trình độ chuyên môn cũng như trình độ quản lý vẫn có nhiều bất
cập. Đồng thời, hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh thấp cùng khả năng chống đỡ
rủi ro còn kém.
Để tiếp tục đáp ứng được yêu cầu của nền kinh tế nước nhà trong tiến trình hội
nhập kinh tế quốc tế, đòi hỏi đội ngũ cán bộ trong ngành ngân hàng phải tiếp cận, bắt
kịp nhanh chóng hơn nữa với các kiến thức và công nghệ hiện đại cũng như có đủ
năng lực thực hiện các hoạt động ngân hàng ngày càng có tính chuyên môn cao. Do
đó, việc cần ưu tiên hàng đầu trước mắt là nâng cao quản lý nguồn nhân lực trong
lĩnh vực này. Một trong những giải pháp căn bản, hiệu quả nhất là ứng dụng chuyển
đổi số một cách mạnh mẽ, đi đầu trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Nếu hệ
thống ngân hàng TMCP Việt Nam không chủ động, chuẩn bị và đầu tư cho việc
chuyển đổi số trong quản lý nhân lực thì dễ dàng đánh mất vị thế cạnh tranh vào tay
các tổ chức tài chính nước ngoài và phải đối mặt với nguy cơ khủng hoảng lớn hay
chịu nhiều thiệt hại nặng nề.
Vì vậy, việc nghiên cứu và đánh giá ứng dụng chuyển đổi số đối với quản lý
nhân sự là rất cấp thiết trong việc xác định tầm nhìn, mục tiêu và những định hướng
