LUẬN VĂN THẠC SĨ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU CÀ PHÊ VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH EVFTA
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cà phê là một thức uống có lịch sự phát triển lâu đời và đã trở thành một loại
đồ uống được người tiêu dùng tại nhiều quốc gia ưa thích sử dụng. Với đất đai và
khí hậu thuận lợi cho canh tác cà phê, cùng với đó là nhu cầu tiêu dùng cà phê tại
nhiều khu vực đang ngày càng gia tăng trong khi sự sẵn có của mặt hàng này tại đây
không đủ đáp ứng nhu cầu, cà phê đã đang và tiếp tục trở thành mặt hàng xuất khẩu
chủ lực của Việt Nam, đóng góp giá trị lớn vào kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.
Theo số liệu của Tổng cục thống kê Việt Nam (GSO), năm 2022 Việt Nam có
khoảng 710.590 ha canh tác cà phê với năng suất đạt 28,2 tạ/ha và sản lượng bình
quân khoảng hơn 1,8 triệu tấn/năm. Cả nước có 20 tỉnh trồng cà phê, trong đó các
tỉnh Tây Nguyên là vùng trồng cà phê chính của Việt Nam. Hiện nay, sản phẩm cà
phê của Việt Nam đã được xuất khẩu đi hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ trên khắp
thế giới. EU hiện là thị trường xuất khẩu cà phê lớn thứ hai của Việt Nam chiếm
khoảng 40% lượng cà phê xuất khẩu hàng năm của Việt Nam.
EU là một thị trường nhập khẩu cà phê hấp dẫn, chiếm khoảng 30% (năm 2022)
lượng tiêu dùng cà phê toàn cầu. Mặc diễn biến phức tạp của dịch Covid -19 đang
gây khó khăn cho nền kinh tế, nhưng cà phê vẫn là một trong những mặt hàng có mức
tiêu thụ cao tại EU. Có một thực trạng đáng lo ngại đó là mặc dù Việt Nam xuất khẩu
một lượng lớn cà phê sang EU rất cao, chiếm khoảng 8,5% lượng nhập khẩu cà phê
từ khu vực này nhưng chủ yếu trong đó lại là cà phê thô với giá trị thấp ( chiếm 5-
7%). Sản lượng cà phê chế biến và có hàm lượng giả trị cao của Việt Nam gần như
chưa tạo được dấu ấn gì tại khu vực EU. Trong bối cảnh thực thi EVFTA, cà phê Việt
Nam được giảm thuế suất xuống 0%, do đó các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê trong
nước có nhiều cơ hội gia tăng giá trị cho mặt hàng cà phê khi xuất sang EU trong thời
gian tới. Mặt khác, EU cam kết sẽ bảo hộ cho 39 chỉ dẫn địa lý hàng hóa của Việt
Nam khi xuất khẩu vào khu vực này. Cà phê Buôn Ma Thuột là một chỉ dẫn trong đó.
Đây là một trong những điều kiện thuận lợi để Việt Nam quảng bá thương hiệu cà
phê Việt Nam đến các quốc gia thuốc khu vực EU.
2
Bên cạnh những tiềm năng, cơ hội đang có, Việt Nam cũng phải đối mặt với
nhiều thách thức khi lựa chọn xuất khẩu cà phê sang khu vực EU. Việc sản xuất cà
phê chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu, khiến chất lượng cũng như sản lượng bị
ảnh hưởng không nhỏ. Nhiều công ty sản xuất cà phê trong nước đã chi mạnh tay để
mở rộng quy mô sản xuất cà phê chế biến. Tuy nhiên, cơ cấu giá trị xuất khẩu cà phê
sang các nước EU dù đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ.
Việt Nam vẫn chủ yếu xuất khẩu cà phê chưa rang, chưa khử caffein. Việc nâng cấp
trong chuỗi giá trị để tạo nhiều giá trị gia tăng hơn là rất cần thiết. Tuy nhiên trên
thực tế việc xây dựng chiến lược và năng lực để nâng cấp vẫn là một bài toán khó với
nhiều doanh nghiệp, bên cạnh đó có những doanh nghiệp hài lòng với chiến lược xuất
khẩu cà phê nhân như hiện tại. Trong khi đó, EU lại là thị trường có yêu cầu cao về
chất lượng sản phẩm với những quy định kỹ thuật vô cùng khắt khe. Bên cạnh đó,
ngày càng có nhiều quốc gia trên thế giới đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường EU và
lợi thế địa lý giúp các đối thủ cạnh tranh giảm được chi phí vận chuyển đáng kể.
Từ những phân tích nêu trên, em chọn đề tài “Cơ hội và thách thức đối với xuất
khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh EVFTA”.
2. Tình hình nghiên cứu
Hiện nay đã có một số đề tài nghiên cứu về EVFTA và tác động của hiệp định
đối với thương mại Việt Nam, cũng như những tham vấn cho các bên liên quan các
giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu nông sản nói chung và cà phê của Việt Nam
nói riêng. VCCI (2013) đã nêu những kiến nghị về chính sách của Cộng đồng doanh
nghiệp Việt Nam về triển vọng của EVFTA.
Nguyễn Thị Minh Phương và Vũ Thanh Hương (2016) đã phân tích tác động
của EVFTA đến một số ngành của Việt Nam dựa trên các chỉ số thương mại. Trong
khi đó Đinh Thị Tố Quyên (2018) thực hiện nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng
xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang Đức trong giai đoạn 2007-2017, từ đó đánh giá
điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra các kiến nghị nhằm phát huy điểm mạnh, khắc phục
điểm yếu để thúc đẩy sự tăng trưởng của sản lượng và giá trị xuất khẩu cà phê Việt
Nam sang thị trường Đức.
3
Vũ Thị Thu Hương và Nguyễn Thị Quỳnh Trâm (2018) thực hiện nghiên cứu
nhằm phân tích đánh giá những ảnh hưởng mà hiệp định EVFTA đến xuất khẩu hàng
hóa nông sản của Việt Nam sang khu vực EU. Nghiên cứu đã phân tích thực trạng và
xu hướng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2019 –
2018, đồng thời phân tích những cơ hội và thách thức đến từ EVFTA đối với xuất
khẩu nông sản Việt Nam sang EU.
Hoàng Thị Vân Anh (2019) đã có nghiên cứu đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy
xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Liên minh châu Âu trong điều kiện
thực hiện Hiệp định thương mại tự do EVFTA. Nghiên cứu đã đưa ra bức tranh tổng
quan nghiên cứu thị trường hàng nông sản EU đồng thời chỉ ra thị trường hàng nông
sản EU thời gian tới chịu ảnh hưởng từ các yếu tố chủ yếu là triển vọng tăng trưởng
kinh tế, giá năng lượng, xu hướng tăng trưởng dân số và sự thay đổi thị hiếu tiêu
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT......................................................................................v
DANH MỤC BẢNG................................................................................................. vi
DANH MỤC BIỂU ĐỒ........................................................................................... vii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN............................................. viii
LỜI MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA XUẤT KHẨU CÀ PHÊ
VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA.7
1.1. Một số vấn đề lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa.......................................7
1.1.1. Lý thuyết chung về xuất khẩu ....................................................................7
1.1.2. Các chỉ tiêu đánh giá thực trạng xuất khẩu cà phê.....................................7
1.2 Khái quát về EVFTA và một số quy định liên quan đến xuất khẩu cà phê của
Việt Nam sang EU ...................................................................................................9
1.2.1. Giới thiệu chung về EVFTA ......................................................................9
1.2.2. Những quy định liên quan đến xuất nhập khẩu cà phê trong EVFTA.....11
1.3. Khái quát về thị trường cà phê của EU...........................................................16
1.3.1. Quy mô và đặc điểm của thị trường EU...................................................16
1.3.2. Tình hình và xu hướng tiêu thụ cà phê của thị trường EU.......................20
1.3.3. Các nguồn cung ứng cà phê tại thị trường EU.........................................28
1.4. Khái quát về tình hình sản xuất cung ứng cà phê của Việt Nam....................31
CHƯƠNG 2. ĐÁNH GIÁ CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU
CÀ PHÊ VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU TRONG BỐI CẢNH THỰC THI
EVFTA ....................................................................................................................37
2.1 Tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang EU giai đoạn 2017 – 2021........37
2.1.1 Tổng quan xuất khẩu cà phê của Việt Nam ..............................................37
2.1.2 Tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang EU giai đoạn 2017 – 2021
............................................................................................................................40
2.1.3 Các thị trường xuất khẩu sản phẩm cà phê của Việt Nam tại EU.............44
iv
2.1.4 Khả năng cạnh tranh của sản phẩm cà phê Việt Nam trên thị trường EU
............................................................................................................................48
2.1.5 Đánh giá về tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường EU..51
2.2 Cơ hội đối với xuất khẩu sản phẩm cà phê Việt Nam sang EU trong bối cảnh
thực thi EVFTA .....................................................................................................57
2.2.1. Tiếp cận thị trường tiềm năng ..................................................................57
2.2.2. Tăng cường thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ ............................58
2.2.3. Nâng cao khả năng cạnh tranh của cà phê Việt Nam xuất khẩu..............60
2.3 Thách thức đối với xuất khẩu cà phê sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi
EVFTA...................................................................................................................61
2.3.1. Khả năng sản xuất kinh doanh còn hạn chế .............................................61
2.3.2. Những thách thức đến từ việc tuân thủ, thực thi các quy định của thị trường
EU.......................................................................................................................62
2.3.3. Cạnh tranh gay gắt tại thị trường cà phê của EU .....................................64
2.3.4. Những khó khăn do đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế tại khu vực
EU.......................................................................................................................65
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP TẬN DỤNG CƠ HỘI, VƯỢT QUA THÁCH THỨC
NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CÀ PHÊ SANG EU TRONG
BỐI CẢNH THỰC THI EVFTA..............................................................................68
3.1. Triển vọng xuất khẩu cà phê Việt Nam sang EU trong bối cảnh thực thi EVFTA
...............................................................................................................................68
3.1.1 Mục tiêu phát triển ngành cà phê Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 .........68
3.1.2 Triển vọng xuất khẩu cà phê sang thị trường EU trong thời gian tới .......70
3.2. Các giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm cà phê xuất khẩu Việt Nam
sang thị trường EU trong bối cảnh thực thi EVFTA .............................................73
3.2.1 Giải pháp vĩ mô .........................................................................................73
3.2.2 Giải pháp vi mô .........................................................................................79
KẾT LUẬN...............................................................................................................87
TÀI LIỆU THAM KHẢO......................................................................................... xi
v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Từ hoàn chỉnh Ý nghĩa
EVFTA EU – Viet Nam Free Trade
Agreement
Hiệp định thương mại tự do Việt
Nam – Liên minh châu Âu
EU European Union Liên minh châu Âu
FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do
SPS Sanitary and Phitosanitary
Measure
Biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm
và kiểm dịch động thực vật
TBT Technical Barriers to Trade Hàng rào kỹ thuật đối với thương
mại
MRLs Maximum Residue levels Mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật
tối đa
ILO International Labour
Organization
Tổ chức lao động quốc tế
ITC International Trade Center Trung tâm thương mại quốc tế
vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1: So sánh lộ trình cam kết cắt giảm thuế quan của Hiệp định CPTPP và EVFTA
cho sản phẩm cà phê Việt Nam xuất khẩu ................................................................11
Bảng 2: Tỷ trọng nhập khẩu cà phê của các nước trên thế giới giai đoạn năm 2017 –
2021...........................................................................................................................17
Bảng 3: EU nhập khẩu cà phê giai đoạn 2017 – 2021 ..............................................24
Bảng 4: Các nhà cung ứng cà phê cho thị trường EU giai đoạn 2017 – 2021..........30
Bảng 5: Tình hình xuất khẩu sản phẩm cà phê của Việt Nam sang các thị trường trên
thế giới giai đoạn 2017 - 2021 ..................................................................................39
Bảng 6: Cơ cấu các loại hạt cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU giai đoạn
năm 2017 – 2021.......................................................................................................43
Bảng 7: Cơ cấu sản phẩm cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường EU giai đoạn
năm 2017 – 2021.......................................................................................................43
Bảng 8: Tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm cà phê của Việt Nam sang các nước thuộc khu
vực EU giai đoạn năm 2017 – 2021..........................................................................44
Bảng 9: Tỷ trọng xuất khẩu cà phê Việt Nam sang các nước thuộc khu vực EU giai
đoạn năm 2017 – 2021 ..............................................................................................45
Bảng 10: Tình hình xuất khẩu sản phẩm cà phê Việt Nam sang các nước thuộc khu
vực EU năm 2021......................................................................................................47
Bảng 11: Thị phần nhập khẩu cà phê tại thị trường Đức ..........................................49
Bảng 12: Thị phần nhập khẩu cà phê tại thị trường Italia.........................................50
Bảng 13: Sản lượng và giá trị xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang EU sau 1 năm
thực thi EVFTA.........................................................................................................55
Bảng 14: Tỷ trong xuất khẩu các loại cà phê của Việt Nam sang EU sau 1 năm
EVFTA có hiệu lực ...................................................................................................56
Bảng 15: Thị phần của cà phê Việt Nam xuất khẩu tại thị trường EU sau 1 năm thực
thi Hiệp định EVFTA................................................................................................57
vii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1: Tình hình xuất khẩu sản phẩm cà phê vào thị trường EU giai đoạn năm
2017 – 2021...............................................................................................................21
Biểu đồ 2: Tỷ trọng nhập khẩu các sản phẩm cà phê vào thị trường EU trong giai
đoạn năm 2017 – 2021 ..............................................................................................22
Biểu đồ 3: Cơ cấu nhập khẩu cà phê của các nước tại khu vực EU năm 2021.........23
Biểu đồ 4: Diện tích và sản lượng cà phê của Việt Nam giai đoạn 2010 - 2021......33
Biểu đồ 5: Cơ cấu hạt cà phê Robusta và Arabica của Việt Nam năm 2020............34
Biểu đồ 6: Kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam giai đoạn 2017 – 2021..............38
Biểu đồ 7: Cơ cấu các thị trường xuất khẩu cà phê của Việt Nam năm 2021 ..........38
Biểu đồ 8: Cơ cấu sản phẩm cà phê xuất khẩu của Việt Nam năm 2021 .................40
Biểu đồ 9: Lượng xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2017
- 2021.........................................................................................................................41
Biểu đồ 10: Kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trường EU trong giai
đoạn 2017 - 2021.......................................................................................................42
Biểu đồ 11: Thị phần cà phê Việt Nam trong nhập khẩu cà phê ngoại khối tại EU giai
đoạn 2017-2021.........................................................................................................48
viii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Đề tài: “Cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị
trường EU trong bối cảnh EVFTA”
Tác giả: Trần Thị Mai Trang
Người hướng dẫn: PGS. TS Từ Thúy Anh
1. Lý do chọn đề tài: Cà phê là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang
khu vực EU. Khi hiệp định EVFTA bắt đầu có hiệu lực, điều mà các doanh nghiệp
tại Việt Nam cần thực hiện đó là đánh giá những tác động tích cực và tiêu cực khi kí
kết EVFTA từ đó nắm bắt các thời cơ một cách kịp thời để tăng cường giá trị xuất
khẩu cà phê sang thị trường EU, cũng như nhìn nhận nhanh chóng các thách thức để
có cách ứng phó nhằm duy trì sự phát triển bền vững thị trường.
2. Mục đích nghiên cứu: Từ việc tìm hiểu nội dung các cam kết giữa Việt
Nam và EU trong hiệp định EVFTA, tác giả đưa ra các phân tích đánh giá những cơ
hội cũng như các thách thức mà hiệp định này mang lại đối với khả năng xuất khẩu
cà phê sang khu vực EU của Việt Nam, từ đó đề xuất, kiến nghị đến các doanh nghiệp
và các cơ quan chức năng các giải pháp phù hợp để nâng cao giá trị xuất khẩu cà phê
sang EU trong thời gian tới.
3. Nội dung chính:
Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1 nêu ra các cơ sở lý luận, tạo tiền đề cho những phân tích và đánh giá
tại các chương tiếp theo.
Ở chương 1, tác giả nêu ra những lý thuyết chung về xuất khẩu, chỉ tiêu đánh giá
hoạt động xuất khẩu sử dụng trong nghiên cứu. Tiếp đó, tác giả chỉ ra những nội dung
khái quát về EVFTA. Thứ ba, tác giả nêu ra những quy định liên quan đến xuất khẩu
cà phê trong EVFTA. Đây chính là những cơ sở lý thuyết làm nền tảng cho các phân
tích sau đó. Thứ tư, tác giả phân tích về thực trạng nhập khẩu và tiêu thụ cà phê tại các
quốc gia EU: quy mô và đặc điểm thị trường EU; tình hình tiêu thụ cà phê của thị
trường EU; các nguồn cung ứng. Và cuối cùng, tác giả phân tích thực trạng sản xuất và
cung ứng cà phê ra thị trường của các doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian qua.
ix
Từ những cơ sở lý luận được tổng hợp trong chương 1, tác giả sẽ tiến hành phân
tích các nội dung chính như sau: Thứ nhất, phân tích tổng quan tình hình xuất khẩu
cà phê của Việt Nam trong giai đoạn 2017-2021. Thứ hai, phân tích tình hình xuất
khẩu cà phê của Việt Nam sang khu vực EU trong giai đoạn 2017-2021, dựa trên các
chỉ tiêu kim ngạch xuất khẩu, cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu, thị trường xuất khẩu,
năng lực cạnh tranh của mặt hàng cà phê Việt Nam tại khu vực EU. Thứ ba, dựa trên
thực trạng đã phân tích kết hợp với cơ sở ký luận về lĩnh vực nghiên cứu, tác giả đánh
giá những cơ hội và những thách thức của Việt Nam trong xuất khẩu cà phê sang thị
trường EU trước bối cảnh EVFTA được thực thi. Các cơ hội có thể là việc gỡ bỏ hàng
rào thuế quan, mở cửa thương mại,...Trong khi đó các thách thức có thể kể đến bao
gồm: các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến đảm bảo chất lượng sản phẩm, vệ sinh an
toàn thực phẩm, các quy tắc xuất xứ, áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ. Các
thách thức khác còn đến từ bối cảnh xã hội là đại dịch Covid-19 toàn cầu.
Sau khi đánh giá những cơ hội và thách thức ở chương 2, tác giả đã đề xuất một
số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường EU trong bối cảnh
thực thi EVFTA. Trước tiên, tác giả đã nêu ra những triển vọng cho xuất khẩu cà phê
Việt Nam sang thị trường EU và dự báo nhu cầu tiêu thụ cà phê của thị trường EU
trong giai đoạn sắp tới. Cuối cùng dựa trên các phân tích và đánh giá trước đó tác giả
đưa ra các giải pháp, kiến nghị ở cả cấp vi mô và vĩ mô nền kinh tế để nâng cao giá
trị xuất khẩu cà phê Việt Nam sang thị trường EU trong thời gian
