LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ DANH MỤC TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu và tài liệu tham khảo, luận
văn gồm 3 chương sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả quản lý danh mục tín dụng của NHTM
Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng tại Ngân hàng
TMCP Ngoại thương Việt Nam
Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng tại
Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
7
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DANH MỤC TÍN
DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. Hoạt động tín dụng và danh mục tín dụng của ngân hàng thương mại
1.1.1. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại
1.1.1.1. Khái niệm cấp tín dụng và cho vay
Căn cứ Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 năm 2010, “Cấp tín
dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho
phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay,
chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ
cấp tín dụng khác...Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao
hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định
trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và
lãi.” Theo đó, có thể định nghĩa cho vay là một trong những hình thức cấp tín dụng,
các bên thực hiện thỏa thuận để người đi vay sử dụng hoặc cam kết cho phép sử dụng
một khoản tiền trên nguyên tắc là có hoàn trả gốc và lãi. Do tại các ngân hàng thương
mại, cho vay chiếm phần lớn trong danh mục tín dụng nên luận văn này sẽ sử dụng
thuật ngữ cho vay và tín dụng là tương đương nhau. Cách hiểu này sẽ được sử dụng
trong toàn bài.
1.1.1.2. Nguyên tắc cho vay
Hoạt động cho vay của ngân hàng được hình thành từ rất sớm. Thời kỳ sơ khai,
các ngân hàng sử dụng khoản tiền gửi của khách hàng để cho những người có nhu
cầu mượn lại, từ đó hình thành nên hoạt động cho vay. Với xu hướng phát triển của
nền kinh tế, nghiệp vụ cho vay ngày càng đa dạng, phong phú, hoàn thiện, đầu tư vào
tất cả các lĩnh vực ngành nghề.
Trên bảng cân đối tài khoản, khoản mục cho vay khách hàng thường chiếm trên
1⁄2 giá trị tổng tài sản, thu nhập lãi từ cho vay cũng chiếm hơn 2/3 tổng thu nhập của
ngân hàng. Như vậy, đây là nghiệp vụ chính yếu của ngân hàng. Cho vay là hoạt động
sinh lời lớn nhất song cũng chứa đựng rủi ro cao nhất của ngân hàng thương mại. Do
8
vậy để tồn tại và phát triển vững chắc, các ngân hàng luôn phải quan tâm hạn chế tối
đa RRTD.
Muốn vậy, nghiệp vụ phải được thực hiện theo những nguyên tắc nhất định.
Nguyên tắc cho vay của Ngân hàng thương mại được quy định tại Điều 4 Thông tư
39/2016/TT-NHNN quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh
ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban
hành như sau: “1. Hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng được thực hiện
theo thỏa thuận giữa tổ chức tín dụng và khách hàng, phù hợp với quy định tại Thông
tư này và các quy định của pháp luật có liên quan bao gồm cả pháp luật về bảo vệ
môi trường. 2. Khách hàng vay vốn TCTD phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục
đích, hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng thời hạn đã thỏa thuận với TCTD”. Như
vậy, có hai nguyên tắc vay. Thứ nhất, tiền cho vay phải được hoàn trả sau một khoảng
thời gian cả vốn lẫn lãi khách hàng vay vốn phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục
đích đã thoả thuận. Điều này giúp hạn chế RRTD cho ngân hàng. Thứ hai, khách hàng
phải đảm bảo hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp
đồng. Nhờ đó, ngân hàng mới có được lợi nhuận từ việc cho vay. Để đáp ứng nhu
cầu vay vốn của ngân hàng ngày càng gia tăng đòi hỏi ngân hàng phải có quy trình
quản lý chặt chẽ.
1.1.1.3. Phân loại cho vay
Hiện nay, hoạt động cho vay được phân theo nhiều tiêu thức khác nhau. Tuy
nhiên theo yêu cầu của khách hàng và mục tiêu quản lý của ngân hàng, sau đây là
một số cách phân loại:
- Cho vay theo đối tượng: bao gồm cho vay cá nhân, cho vay doanh nghiệp lớn,
cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).
- Cho vay theo thời hạn vay: bao gồm cho vay ngắn hạn (dưới 12 tháng), cho vay
trung hạn (từ 1-5 năm) và cho vay dài hạn (trên 5 năm).
- Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng: cho vay không có tài sản đảm
bảo và cho vay có tài sản đảm bảo.
9
- Căn cứ vào hình thái giá trị của tín dụng: cho vay bằng tiền và cho vay bằng tài
sản.
- Căn cứ vào phương pháp hoàn trả: cho vay trả góp, cho vay từng lần và cho vay
tuần hoàn.
1.1.2. Danh mục tín dụng của Ngân hàng thương mại
1.1.2.1. Khái niệm danh mục tín dụng
Theo từ điển kinh tế, “Danh mục tín dụng (tiếng Anh: Credit portfolios) của
ngân hàng thương mại là toàn bộ các khoản cho vay của ngân hàng thương mại sở
hữu tại một thời điểm xác định”.
Từ định nghĩa trên, danh mục tín dụng có thể được hiểu là: Danh mục tín dụng
là tập hợp những khoản vay được sắp xếp theo những tiêu thức khác nhau và được
phân bổ theo cơ cấu tỉ lệ nhất định nhằm phục vụ cho mục đích quản trị của ngân
hàng.
DMTD được thiết kế giúp nhà quản trị xem xét và phân tích các khoản cho vay
từ các khía cạnh khác nhau, từ đó có thể đánh giá tổng thể chất lượng toàn danh mục
và đưa ra các biện pháp điều chỉnh phù hợp nhằm đạt mục tiêu chiến lược của ngân
hàng. Một DMTD phải đảm bảo yêu cầu thứ nhất là đa dạng hóa nhằm phân tán rủi
ro, thứ hai là có thể khai thác tối ưu thế mạnh để tìm kiếm lợi nhuận đồng
LỜI CAM ĐOAN ........................................................................................................
LỜI CẢM ƠN.............................................................................................................i
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.....................................................................................i
DANH MỤC HÌNH................................................................................................. iii
DANH MỤC BẢNG BIỂU ......................................................................................iv
DANH MỤC BẢNG BIỂU (tiếp theo).....................................................................v
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ..................................................................vi
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài....................................................................................1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu .......................................................................3
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu....................................................................5
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.....................................................................5
5. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................5
6. Đóng góp mới và ý nghĩa của nghiên cứu ........................................................6
7. Cấu trúc của luận văn........................................................................................6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DANH MỤC TÍN
DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.........................................................7
1.1. Hoạt động tín dụng và danh mục tín dụng của ngân hàng thương mại............7
1.1.1. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại .........................................7
1.1.2. Danh mục tín dụng của Ngân hàng thương mại.........................................9
1.2. Quản lý danh mục tín dụng tại các ngân hàng thương mại............................12
1.2.1. Khái niệm, vai trò, ứng dụng của quản lý danh mục tín dụng .................12
1.2.2. Quy trình quản lý danh mục tín dụng trong ngân hàng thương mại ........13
1.2.3. Phương pháp quản lý danh mục tín dụng.................................................16
1.3. Hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng của ngân hàng thương mại .18
1.3.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng......................18
1.3.2. Các tiêu chí để đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng19
1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý danh mục tín dụng ...........20
1.4. Kinh nghiệm của một số ngân hàng thương mại trên thế giới về quản lý danh
mục tín dụng và bài học cho Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt
Nam .......................................................................................................................22
1.4.1. Kinh nghiệm của một số ngân hàng thương mại trên thế giới về quản lý
danh mục tín dụng ..............................................................................................23
1.4.2. Bài học cho Ngân hàng thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam ..26
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ DANH
MỤC TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM..27
2.1. Tổng quan về tình hình hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần
Ngoại thương Việt nam .........................................................................................27
2.1.1. Lịch sử thành lập và phát triển của Ngân hàng thương mại Cổ phần Ngoài
thương Việt Nam................................................................................................27
2.1.2. Mô hình tổ chức hoạt động.......................................................................29
2.1.3. Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng giai đoạn 2017-2021 ...32
2.2. Thực trạng hiệu quả quản lý danh mục tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ
phần ngoại thương giai đoạn 2017-2021...............................................................40
2.2.1. Thực trạng danh mục tín dụng VCB giai đoạn 2017-2021 ......................40
2.2.2. Thực trạng hiệu quả quản lý danh mục tín dụng tại Vietcombank ..........68
2.2.3. Các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng
tại Vietcombank .................................................................................................79
2.3. Đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng tại Ngân hàng
Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam.....................................................80
2.3.1. Những kết quả đạt được ...........................................................................80
2.3.2. Những hạn chế..........................................................................................83
2.3.3. Nguyên nhân.............................................................................................85
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DANH MỤC
TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM.........87
3.1. Định hướng phát triển của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam đến
năm 2025 tầm nhìn 2030 .......................................................................................87
3.1.1. Định hướng phát triển và nhiệm vụ trọng tâm của Ngân hàng Thương mại
Cổ phần Ngoại thương Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn 2030......................87
3.1.2. Định hướng hoàn thiện quản lý danh mục tín dụngs của Ngân hàng
Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam..................................................88
3.2. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín
dụng Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam .........................89
3.2.1. Nhóm giải pháp có tính chiến lược ..........................................................89
3.2.2. Nhóm giải pháp về tổ chức hoạt động quản lý danh mục tín dụng..........90
3.2.3. Nhóm giải pháp xây dựng và ứng dụng các kỹ thuật quản lý danh mục tín
dụng hiện đại ......................................................................................................92
3.2.4. Một số khuyến nghị khác cho Ngân hàng Vietcombank .........................95
3.3. Một số kiến nghị với Ngân hàng nhà nước và bộ ban ngành liên quan .........97
3.3.1. Kiến nghị với ngân hàng nhà nước ..........................................................97
3.3.2. Một số kiến nghị với Chính phủ và bộ ban ngành liên quan ................ 100
3.4. Một số hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo ..................... 101
KẾT LUẬN............................................................................................................103
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................105
PHỤ LỤC...............................................................................................................108
i
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BCTC : Báo cáo tài chính
Chi nhánh : CN
CNTT : Công nghệ thông tin
CR : Hệ thống xếp hạng tín dụng
CSSPBB : Chính sách sản phẩm bán buôn
CSSPBL : Chính sách sản phẩm bán lẻ
CSTCKT : Chính sách tài chính kế toán
DMTD : Danh mục tín dụng
EAD : Exposure at Default – Tổng dư nợ tại thời điểm khách hàng vỡ nợ
EL : Expected Loss – Tổn thất kỳ vọng
EP : Economic Profit – lợi nhuận kinh tế
EWS : Hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng (Early Warning System)
GA : Granularity Adjustment – Điều chỉnh ở mức độ chi tiết
HĐQT : Hội đồng quản trị VCB
HHI : Herfindahl-Hirschman Index
KHDN : Khách hàng doanh nghiệp
LGD : Loss Given Default – Tỉ trọng tổn thất ước tính
NHNNVN : Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
PD : Probability of Default – Xác suất vỡ nợ
PDTD : Phê duyệt tín dụng
QLDACN : Quản lý Đề án công nghệ
QLDMTD : Quản lý danh mục tín dụng
QLRR : Quản lý rủi ro
RAROC : Risk adjusted return on capital – Tỷ suất lợi nhuận điều chỉnh rủi
ro trên vốn kinh tế
RR : Recovery rate – Tỷ lệ thu hồi
RRTD : Rủi ro tín dụng
ii
RRTK : Rủi ro thanh khoản
RRTT : Rủi ro tập trung
RWA : Risk-weighted asset – Tài sản tính theo rủi ro
TMCP : Thương mại Cổ phần
TSBĐ : Tài sản bảo đảm
TSC : Trụ sở chính
UBRR : Ủy ban Rủi ro
UL : Unexpected Loss – Tổn thất ngoài dự kiến
VAR : Value at Risk – Giá trị chịu rủi ro
VCB/Vietcombank : Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam
WACC : Weighted Average Cost of Capital – Chi phí sử dụng vốn bình quân
XHTDNB : Xếp hạng tín dụng nội bộ
iii
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Cơ cấu các loại rủi ro trong hoạt động tín dụng của ngân hàng ...............11
Hình 1.2: Sơ đồ quy trình phân tích danh mục tín dụng...........................................14
Hình 1.3: Quy trình quản lý danh mục tín dụng áp dụng mô hình Trí tuệ nhân tạo/
Học máy ....................................................................................................................15
Hình 1.4: Quá trình phát triển phương pháp quản trị danh mục tín dụng.................16
Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương 2021.........30
Hình 2.2: Các bước quản lý danh mục tín dụng theo phương pháp hiện đại............69
Hình 2.3: Các bước triển khai giám sát danh mục tín dụng của Vietcombank ........72
iv
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1: Xếp hạng tín nhiệm quốc tế của VCB năm 2021 .....................................28
Bảng 2.2: Một số chỉ tiêu hoạt động của Vietcombank............................................32
Bảng 2.3: Các chỉ tiêu về hiệu quả sinh lời trong 5 năm gần nhất ...........................35
Bảng 2.4: Cơ cấu nguồn vốn chủ sở hữu tại ngày 31 tháng 12 ................................38
Bảng 2.5: Mức tăng trưởng về nguồn vốn huy động giai đoạn 2018 - 2021............39
Bảng 2.6: Kết quả phân loại nợ qua các năm 2017 - 2021 .......................................41
Bảng 2.7: Tỷ lệ nợ xấu tại các thời điểm và số liệu xử lý các khoản cho vay khó thu
hồi bằng nguồn dự phòng qua các năm.....................................................................43
Bảng 2.8: Tỷ lệ dự phòng cụ thể/dư nợ qua các năm................................................45
Bảng 2.9: So sánh chỉ tiêu với các ngân hàng khác tại Việt Nam ............................46
Bảng 2.10: Phân tích danh mục tín dụng theo ngành nghề kinh tế..............................50
Bảng 2.11: Phân tích tỷ lệ nợ xấu theo ngành nghề kinh tế......................................57
Bảng 2.12: Phân tích tỷ lệ dự phòng cụ thể trên dư nợ theo ngành nghề kinh tế .....58
Bảng 2.13: Cơ cấu danh mục tín dụng theo khu vực địa lý ......................................62
Bảng 2.14: Phân tích danh mục tín dụng theo tình trạng tài sản bảo đảm................64
Bảng 2.15: Tỷ lệ nợ xấu theo tình trạng tài sản bảo đảm..........................................65
Bảng 2.16: 10 khách hàng có dư nợ lớn nhất tại ngày 31 tháng 12 năm 2021.........66
Bảng 2.17: Lãi suất cho vay trung bình 2019-2021..................................................68
Bảng 2.18: HHI danh mục cho vay phân theo nhóm ngành kinh tế (2017-2021)....75
Bảng 3.1: Các chỉ tiêu cơ bản đến năm 2025 của ngân hàng VCB ..........................87
v
DANH MỤC BẢNG BIỂU (tiếp theo)
Biểu đồ 2.1: Cơ cấu cổ đông VCB 2022...................................................................28
Biểu đồ 2.2: Tăng trưởng lợi nhuận của một số ngân hàng có cùng quy mô ...........33
Biểu đồ 2.3: Cơ cấu thu nhập từ năm 2018 đến 2021...............................................34
Biểu đồ 2.4: So sánh chỉ tiêu về hiệu quả hoạt động của một số ngân hàng (%) .....35
Biểu đồ 2.5: Cơ cấu tài sản của Vietcombank 2019-2021........................................37
Biểu đồ 2.6: Mức tăng trưởng về nguồn vốn huy động của một số ngân hàng ........39
Biểu đồ 2.7: Tổng dư nợ VCB giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2021 .....................40
Biểu đồ 2.8: Kết quả phân loại nợ qua các năm theo tỷ trọng (%)...........................42
Biểu đồ 2.9: Tỷ lệ nợ xấu tại các thời điểm và số liệu xử lý các khoản cho vay khó
thu hồi bằng nguồn dự phòng qua các năm...............................................................44
Biểu đồ 2.10: Tỷ lệ nợ xấu (nợ từ nhóm 3 đến nhóm 5) và nợ từ nhóm 2 đến nhóm 5
của các ngân hàng năm 2021 ....................................................................................48
Biểu đồ 2.11: Tỷ trọng dư nợ từng ngành kinh tế 2017-2021 ..................................52
Biểu đồ 2.12: Cơ cấu dư nợ theo ngành kinh tế 2021...............................................52
Biểu đồ 2.13: Cơ cấu danh mục tín dụng theo thời hạn 2017-2021 .........................61
Biểu đồ 2.14: Dư nợ cho vay theo khu vực địa lý ....................................................62
Biểu đồ 2.15: Phân tích danh mục tín dụng theo tình trạng tài sản bảo đảm............64
Biểu đồ 2.16: Cơ cấu thu nhập lãi 2017-2021 ..........................................................67
Biểu đồ 2.17: Biến động của thu nhập lãi cho vay tương ứng với đầu gốc qua các
năm 2017-2021..........................................................................................................67
vi
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Luận văn “Đánh giá hiệu quả hoạt động Quản lý danh mục tín dụng tại Ngân
hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam” hệ thống hóa những vấn đề chung về phương
pháp quản lý danh mục tín dụng, nghiên cứu thực trạng và đánh giá hiệu quả hoạt
động quản lý danh mục tín dụng của Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương
Việt Nam. Luận văn gồm các nội dung chính như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả quản lý danh mục tín dụng. Tại chương
này, tác giả trình bày các lý thuyết quản lý danh mục tín dụng, nêu ra các khái niệm
về cho vay, danh mục tín dụng, rủi ro danh mục tín dụng, đo lường rủi ro danh mục,
khái niệm về quản lý danh mục tín dụng, quy trình quản lý danh mục tín dụng, phương
pháp quản lý danh mục tín dụng thụ động và chủ động. Bên cạnh đó, luận văn còn
chỉ ra các nhân tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động này và
rút ra một số bài học kinh nghiệm của các ngân hàng tiên tiến trên thế giới áp dụng
cho Vietcombank.
Chương 2: Nghiên cứu thực trạng hiệu quả hoạt động quản lý danh mục ở
Vietcombank giai đoạn 5 năm 2017-2021. Đầu tiên là mô tả tổng quan về tình hình
hoạt động của ngân hàng, sau đó đi sâu phân tích rà soát cơ cấu danh mục tín dụng
của Vietcombank giai đoạn này theo đa chiều: chất lượng nợ vay, ngành/lĩnh vực
kinh tế, thời hạn, khu vực vùng miền địa lý, theo chi nhánh, tình trạng tài sản đảm
bảo, ngành dư nợ lớn, thu nhập lãi vay...Cuối cùng là mô tả lại thực trạng quản lý
danh mục ở Vietcombank qua các bước: xây dựng danh mục tín dụng mục tiêu, tổ
chức thực hiện và giám sát, điều chỉnh danh mục. Từ đây tác giả đánh giá những kết
quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của hoạt động này.
Chương 3: Đề xuất các giải pháp cụ thể với ngân hàng VCB, kiến nghị với Ngân
hàng nhà nước và với Chính phủ cùng cơ quan chính quyền địa phương.
Luận văn sử dụng nhiều tài liệu tham khảo và các thông tin thứ cấp, kết quả
phân tích tổng hợp từ thực tế được trình bày chi tiết dưới đây.
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong các ngân hàng thương mại (NHTM), hoạt động tín dụng là hoạt động
kinh doanh chủ yếu mang lại nguồn thu đáng kể cho ngân hàng. Hoạt động tín dụng
của ngân hàng không chỉ đóng vai trò là kênh dẫn vốn chủ đạo cho nền kinh tế. Với
sự phát triển của nền kinh tế thị trường mở cửa, hội nhập ngày càng sâu, rộng, sự gia
tăng dân số lên tới hơn 90 triệu dân, mức thu nhập và nhu cầu tiêu dùng ngày càng
cao, tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ ngân hàng còn khiêm tốn, các doanh nghiệp
nước ngoài, doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới ngày càng nhiều... việc phát
triển hoạt động tín dụng của các ngân hàng Việt Nam nói chung là xu thế tất yếu, cần
được mở rộng nhằm gia tăng thị phần, đa dạng hóa các loại hình sản phẩm dịch vụ
ngân hàng, góp phần tăng sức cạnh tranh và phát triển ngân hàng một cách bền vững.
Một trong những chức năng cơ bản trong hoạt động NHTM là đi vay để cho vay, nên
không thể vì tiềm ẩn rủi ro, phức tạp mà không triển khai hoạt động tín dụng. Điều
đó đòi hỏi các NHTM cần phải nâng cao hiệu quả quản lý danh mục tín dụng, hạn
chế, ngăn ngừa rủi ro trong hoạt động tín dụng, cần phải thực hiện động bộ các biện
pháp hữu hiệu để nâng cao hiệu quả kinh doanh, giữ vững thương hiệu, uy tín của
ngân hàng, tăng khả năng cạnh tranh cũng như sự phát triển bền vững của ngân hàng
trong tương lai.
Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008, chức năng quản lý danh
mục tín dụng (QLDMTD) đã trở thành một trong những chức năng chính quan trọng
nhất của ngân hàng và các tổ chức tài chính. Các ngân hàng không còn có thể chỉ theo
dõi từng khoản vay một cách riêng lẻ mà cần quản lý và kiểm soát trạng thái danh
mục tín dụng (DMTD) thông qua các báo cáo rủi ro, công cụ đo lường rủi ro. Một
danh mục cho vay tối ưu đối với ngân hàng phải đảm bảo yêu cầu là đa dạng hóa
nhằm phân tán rủi ro cũng như khai thác tốt nhất thế mạnh để tìm kiếm lợi nhuận và
tuân thủ qui định pháp luật trong cho vay. Thực tế chưa bao giờ có một khuôn mẫu
duy nhất cho chức năng QLDMTD mà phải phụ thuộc vào tổ chức, mô hình kinh
doanh và khẩu vị rủi ro của từng ngân hàng. Trong khi phần lớn các ngân hàng châu
Âu đã tiến tới giai đoạn quản trị chủ động, các giao dịch thị trường được tiến hành
2
chủ động và bộ phận QLDMTD dần trở thành chức năng của bộ phận kinh doanh, thì
phần lớn các ngân hàng châu Á mới bắt đầu ý thức được tầm quan trọng của
QLDMTD và đang dịch chuyển từ quản trị thụ động sang quản trị chủ động, bộ phận
QLDMTD hỗ trợ quản lý cấp cao thực hiện phân tích DMTD và tham gia vào giao
dịch thị trường (theo Báo cáo Tư vấn Danh mục VCB của Oliver Wyman, 2016). Do
vậy, việc nghiên cứu cơ sở lý luận của QLDMTD tại ngân hàng thương mại (NHTM)
để tìm hiểu thêm về các thông lệ quốc tế và nền tảng xây dựng quản lý hệ thống danh
mục hiện đại là cần thiết.
Ngân hàng Thương mại Cổ phần (TMCP) Ngoại thương Việt Nam
(Vietcombank hoặc VCB) hiện nay là ngân hàng có hiệu quả hoạt động dẫn đầu hệ
thống ngân hàng Việt Nam. Đây là một trong những Ngân hàng lớn của nhà nước,
hoạt động đa năng, cung cấp các dịch vụ tài chính ngân hàng với chất lượng cao, hoạt
động kinh doanh có hiệu quả, đóng góp đáng kể vào quá trình phát triển kinh tế xã
hội của đất nước. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, hoạt động kinh doanh của
Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam nói riêng, các NHTM nói chung, bên cạnh
kết quả đạt được rất lớn của hoạt động tín dụng, ngân hàng luôn phải đối mặt với
nhiều khó khăn, bất cập trong quản lý danh mục tín dụng ngày càng đa dạng, phức
tạp, những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động tín dụng, không thể tránh khỏi. Ban lãnh
đạo của Ngân hàng rất quan tâm tới công tác QLDMTD và các phương pháp, kỹ thuật
QLDMTD theo xu thế mới để giải quyết một cách hài hòa mối quan hệ giữa rủi ro và
lợi nhuận từ hoạt động cho vay, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của mình trên thị
trường trong nước và quốc tế. Thực tế, Vietcombank đã triển khai khung quản lý và
giám sát DMTD, quản lý rủi ro tập trung, tuy nhiên việc tối ưu hóa danh mục mới
đang được triển khai ở mức sơ khai. Bên cạnh đó, đại dịch Covid-19 và những biến
động kinh tế vĩ mô đã đặt ra các thách thức mới và mang lại nguy cơ tiềm ẩn trong
lĩnh vực tài chính ngân hàng, đòi hỏi các NHTM nói chung và Vietcombank nói riêng
phải tăng cường đổi mới, củng cố hệ thống QLDMTD của mình.
Với mong muốn tìm hiểu rõ thêm về lý luận quản trị danh mục tín dụng của
NHTM và nghiên cứu thực trạng và hiệu quả hoạt động QLDMTD tại Vietcombank
giai đoạn 2017-2021, từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hoạt động
3
hiệu quả QLDMTD trong điều kiện hiện nay và theo xu hướng của nền kinh tế hiện
đại, tác giả chọn chủ đề “Đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng
tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của luận
văn.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Mặc dù tín dụng là một chủ đề được quan tâm sâu rộng, QLDMTD vẫn là một
vấn đề mới mẻ ở Việt Nam và các công trình nghiên cứu về QLDMTD còn khá ít.
Tìm hiểu về hoạt động này tại NHTM, tác giả cũng tiếp cận được một số công trình
nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến đề tài được công bố dưới nhiều hình thức, ở
các cấp độ và giác độ khác nhau như: đề tài khoa học, luận án tiến sĩ, luận văn thạc
sỹ, các bài báo đăng trên tạp chí chuyên ngành về tài chính – ngân hàng. Dưới đây là
tóm tắt một số công trình khoa học có tính chất đại diện:
- Luận án tiến sĩ “Quản trị danh mục cho vay tại Ngân hàng Thương mại Cổ
phần Ngoại thương Việt Nam” của tác giả Phùng Thu Hà, năm 2020, Học viện tài
chính. Luận án đã nêu ra các lý thuyết cơ bản về hoạt động quản trị danh mục cho
vay. Bên cạnh đó, luận án sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) để đánh
giá quản trị danh mục cho vay theo ngành kinh tế ở một số chi nhánh của
Vietcombank dựa trên số liệu 2013-2018, kết quả cho thấy một số khách hàng kém
hiệu quả do lãi suất thấp và dư nợ thấp, điểm xếp hạng tín dụng chưa cao. Từ đó, tám
giải pháp được đề xuất dựa vào tình hình thực tế của Vietcombank.
- Luận án tiến sĩ kinh tế “Quản trị danh mục cho vay tại các Ngân hàng thương
mại Cổ phần Việt Nam” của tác giả Bùi Diệu Anh, năm 2012, Học viện ngân hàng
TP Hồ Chí Minh. Luận án đã tổng hợp những lý luận căn bản nhất về quản trị danh
mục cho vay và phân tích thực trạng danh mục cho vay của các ngân hàng thương
mại Việt Nam giai đoạn 2006-2010, không bao gồm các ngân hàng lớn. Luận án đã
đửa ra một cách tương đối toàn diện các giải pháp cho từng ngân hàng và cho toàn
hệ thống ngân hàng.
- Luận văn thạc sĩ “Tăng cường công tác quản trị danh mục cho vay tại Ngân
hàng TMCP kỹ thương Việt Nam” của tác giả Bùi Thị Kim Chi, năm 2016, Đại học
Kinh tế quốc dân. Luận văn hệ thống hóa lại cơ sở lý thuyết về quản trị danh mục cho
4
vay, thực trạng danh mục cho vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt
Nam và đưa ra các đề xuất, kiến nghị để nâng cao và cải thiện công tác quản trị danh
mục tại ngân hàng.
- Luận văn thạc sĩ “Quản trị danh mục tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ
phần Việt Á” của tác giả Phạm Thị Kim Ngân, năm 2014, Đại học kinh tế TP Hồ Chí
Minh. Luận văn nghiên cứu thực trạng quản trị DMTD tại Ngân hàng TMCP Việt Á
giai đoạn 2010-2013 và rút ra được các khó khăn, vướng mắc cũng như nguyên nhân
tồn tại ngân hàng đang gặp phải và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện quản trị DMTD
tại Ngân hàng TMCP Việt Á.
Các luận án, luận văn trên về cơ bản đã đưa ra được lý thuyết cơ bản nhất của
QLDMTD và đề cập tới thực trạng và giải pháp cho quản trị danh mục cho vay tại
một số ngân hàng thương mại Việt Nam nhưng mới dừng lại ở thời điểm 2018 trở về
trước và chưa đề cập tới quản lý danh mục nâng cao.
Trên thế giới, một số cuốn sách viết về quản lý danh mục có thể kể tới như cuốn
sách “Credit Portfolio Management”, tác giả Charles W. Smithson được John Wiley
& Sons, Inc xuất bản năm 2002. Cuốn sách đề cập các vấn đề liên quan của quản trị
danh mục tài sản của ngân hàng trong bối cảnh của hệ thống tài chính Mỹ và ít liên
quan tới các nước ngoài Mỹ. Tuy nhiên, cuốn sách chỉ có một phần khá nhỏ liên quan
tới tín dụng mà tập trung chủ yếu vào danh mục đầu tư chứng khoán.
Trên cơ sở xem xét tình hình nghiên cứu về các nội dung liên quan QLDMTD
tại ngân hàng thương mại, người viết khẳng định việc nghiên cứu đề tài: “Đánh giá
hiệu quả hoạt động quản lý danh mục tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương
Việt Nam” là không trùng lặp với các công trình đã công bố. Tác giả kế thừa một số
kết quả nghiên cứu liên quan tới lý luận quản lý danh mục từ đề tài nêu trên, sau đó
hệ thống lại, phân tích và đưa ra các giải pháp mang tính toàn diện nhằm

