LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI LỮ ĐOÀN 242 - QUÂN KHU 3 THEO ĐỀ ÁN ĐỔI MỚI CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH
Chương 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở ĐƠN VỊ DỰ TOÁN QUÂN ĐỘI
1.1. Tài chính ở đơn vị dự toán quân đội
1.1.1. Khái niệm
a) Đơn vị dự toán quân đội
Theo Từ điểm Bách khoa quân sự Việt Nam thì: “Đơn vị dự toán quân đội là những đơn vị quân đội mà nguồn kinh phí hoạt động chủ yếu do ngân sách nhà nước đảm bảo, thực hiện chi tiêu ngân sách nhằm hoàn thành nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước giao, thực hiện công tác kế toán và quyết toán theo quy định của Bộ Tài chính và Bộ Quốc phòng. Như vậy, đơn vị dự toán quân đội trước hết là đơn vị được thụ hưởng ngân sách nhà nước là chủ yếu; sau đó theo quy định về phân cấp ngân sách, đơn vị dự toán cấp trên giao dự toán ngân sách cho đơn vị cấp dưới trực thuộc” [24].
Theo Điều 6, Nghị định số 165/2016/NĐ-CP ngày 24/12/2016 của Chính phủ, các đơn vị DTNS thuộc BQP bao gồm:
- Bộ Quốc phòng là ĐVDT cấp 1, quan hệ trực tiếp với Bộ Tài chính. - Bộ Tổng tham mưu, Tổng cục, Quân khu, quân đoàn, quân chủng, binh chủng, Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng, Bộ Tư lệnh Thủ đô, Bộ Tư lệnh 86, Cảnh sát biển Việt Nam, Ban Cơ yếu chính phủ và đơn vị tương đương là ĐVDT cấp 2, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 1.
- Sư đoàn và tương đương là ĐVDT cấp 3, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 2. Riêng học viện, nhà trường và đơn vị tương đương thuộc BQP là ĐVDT cấp 3, được trực tiếp quan hệ với ĐVDT cấp 1.
- Trung đoàn và đơn vị tương đương là ĐVDT cấp 4, quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 3. Riêng lữ đoàn và trung đoàn độc lập là ĐVDT cấp 4, được quan hệ trực tiếp với ĐVDT cấp 2.
b) Tài chính quân đội
Theo Giáo trình Lý thuyết tài chính của Học viện Tài chính: "Tài chính là phạm trù kinh tế, phản ánh các quan hệ phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị. Phát sinh trong quá trình hình thành, tạo lập, phân phối các quỹ tiền tệ của các
6
chủ thể trong nền kinh tế nhằm đạt mục tiêu của các chủ thể ở mỗi điều kiện nhất định" [17].
Theo giáo trình Tài chính dự toán quân đội của Học viện Hậu cần: “Tài chính quân đội là một bộ phận của hệ thống các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị được Nhà nước giao cho Bộ Quốc phòng tổ chức quản lý; dựa vào nó quân đội tham gia việc phân phối sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân bằng cách hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ nhất định nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội nhân dân, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, bảo đảm mọi nhu cầu cho quân đội thực hiện các nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho” [16, tr12].
1.1.2. Nguồn tài chính của đơn vị dự toán quân đội
1.1.2.1. Nguồn từ chi ngân sách Nhà nước cho lĩnh vực quốc phòng để hình thành nên ngân sách quốc phòng
Đây là nguồn NS chủ yếu, cơ bản và quan trọng nhất của NSQP. Quy mô NSQP hàng năm hoàn toàn phụ thuộc vào khả năng chi từ NSNN (NS Trung ương và NS địa phương); đồng thời còn căn cứ vào chủ trương, phương hướng, nhiệm vụ của Quân đội; tổ chức biên chế, quân số, trang bị; chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi, giá cả… Nguồn từ chi NSNN cho Quân đội được bảo đảm cấp phát cho các đơn vị, các ngành thuộc hệ thống tổ chức Quân đội thường bao gồm:
- Ngân sách quốc phòng thường xuyên: Dùng để bảo đảm cho thực hiện nhiệm vụ và các hoạt động thường xuyên của ĐVDT, như: xây dựng lực lượng, huấn luyện sẵn sàng chiến đấu và chiến
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................... ii MỤC LỤC................................................................................................................ iii DANH MỤC BẢNG................................................................................................ vi DANH MỤC HÌNH................................................................................................ vii MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài......................................................................................1 3. Mục đích nghiên cứu ..........................................................................................3 4. Nhiệm vụ nghiên cứu..........................................................................................3 5. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ..........................................................................3 6. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................3 7. Kết cấu của luận văn...........................................................................................4
Chương 1: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở ĐƠN VỊ DỰ TOÁN QUÂN ĐỘI .......................................................................................5 1.1. Tài chính ở đơn vị dự toán quân đội............................................................5 1.1.1. Khái niệm .................................................................................................5 1.1.2. Nguồn tài chính của đơn vị dự toán quân đội ..........................................6 1.2. Cơ chế quản lý tài chính ở các đơn vị dự toán quân đội............................8 1.2.1. Khái niệm .................................................................................................8 a) Khái niệm quản lý tài chính ...........................................................................8 b) Khái niệm cơ chế quản lý tài chính................................................................9 1.2.2. Nguyên tắc và yêu cầu quản lý tài chính ở đơn vị dự toán quân đội .....11 1.2.3. Nội dung quản lý tài chính ở đơn vị dự toán quân đội...........................14 1.2.4. Tiêu chí đánh giá quản lý tài chính ở đơn vị dự toán quân đội..............27 1.2.5. Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính ở đơn vị dự toán quân đội ....28 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1........................................................................................31 Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH Ở LỮ ĐOÀN 242 - QUÂN KHU 3 GIAI ĐOẠN 2019-2021 .............................................................................32
iv
2.1. Tổng quan về Lữ đoàn 242 - Quân khu 3..................................................32 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển.............................................................32 2.1.2. Cơ cấu tổ chức, biên chế ........................................................................32
2.2. Đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính ở Lữ đoàn 242 ............................35 2.3. Thực trạng quản lý tài chính tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3...................36 2.3.1. Lập dự toán ngân sách............................................................................36 2.3.2. Chấp hành dự toán..................................................................................44 2.3.3. Quyết toán ngân sách............................................................................50 2.3.4. Công tác kiểm tra, giám sát tài chính .....................................................55 2.3.5. Công tác kế toán .....................................................................................56 2.4. Đánh giá thực trạng quản lý tài chính ở Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 giai đoạn 2019 - 2021..................................................................................................57 2.4.1. Kết quả đạt được.....................................................................................57 2.4.2. Hạn chế và nguyên nhân.........................................................................58 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2........................................................................................61 Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH .....................62 Ở LỮ ĐOÀN 242 - QUÂN KHU 3 THEO ĐỀ ÁN ĐỔI MỚI CƠ CHẾ............62 QUẢN LÝ TÀI CHÍNH..........................................................................................62 3.1. Yêu cầu, phương hướng quản lý tài chính ở Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 thời gian tới..........................................................................................................62 3.1.1. Yêu cầu...................................................................................................62 3.1.2. Phương hướng ........................................................................................62
3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính ở Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính..............................................................63 3.2.1. Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo quản lý điều hành của hệ thống tổ chức quản lý tài chính ...............................................................................................63 3.2.2. Thực hiện nghiêm quy trình lập dự toán ngân sách, xác định đúng khả năng và nhu cầu chi làm cơ sở thực hiện tốt quá trình chấp hành và quyết toán ngân sách theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính trong quân đội............67 3.2.3. Hoàn thiện quản lý tài chính hoạt động có thu.......................................74
v
3.2.4. Nâng cao chất lượng công tác kế toán, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách.....................................................................78 3.2.5. Xây dựng cơ quan tài chính Lữ đoàn 242 vững mạnh toàn diện; đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, nhân viên tài chính tại đơn vị.................................................................................................80
3.3. Kiến nghị.......................................................................................................83 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3........................................................................................85 KẾT LUẬN..............................................................................................................86 TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................87
vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Kế hoạch và kết quả hoạt động có thu ở Lữ đoàn 242 giai đoạn 2019- 2021 .........................................................................................................37 Bảng 2.2: So sánh dự toán ngân sách năm đơn vị lập và dự toán ngân sách được giao giai đoạn 2019 - 2021 ..............................................................................41 Bảng 2.3: So sánh quân số dự toán và quân số thực tế giai đoạn 2019 - 2021........43 Bảng 2.4: Phân bổ dự toán ngân sách cho các ngành, đơn vị giai đoạn 2019 - 2021......45 Báng 2.5. Bảng tổng hợp quyết toán quý kinh phí nghiệp vụ giai đoạn 2019 - 2021 .....51 Bảng 2.6: Tình hình quyết toán ngân sách năm giai đoạn 2018 - 2021....................53 Bảng 2.7: Số lượt kiểm tra tài chính tại Lữ đoàn 242 giai đoạn 2018-2020............55
vii
DANH MỤC HÌNH
Sơ đồ 1.1: Sơ đồ lập nhu cầu ngân sách năm............................................................19 Sơ đồ 1.2: Trình tự, thủ tục lập phương án phân bổ và thông báo số kiểm tra.........21 Sơ đồ 1.3: Trình tự lập dự toán ngân sách quốc phòng thường xuyên .....................23 Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức của Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 .......................................33 Sơ đồ 2.2: Cơ cấu tổ chức Ban Tài chính Lữ đoàn 242 – Quân khu 3 .....................35
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo đảm TC và QLTC là những nội dung cơ bản của công tác tài chính quân đội. Quản lý TC có vai trò, tác dụng rất quan trọng trong các đơn vị DTQĐ, được thể hiện ở tất cả các khâu của chu trình quản lý NSNN trong Quân đội. Tổ chức QLTC nhằm bảo đảm cho các nguồn lực TC, các quỹ tiền tệ trong đơn vị được phân phối, sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả; các hoạt động TC được thực hiện đúng pháp luật, chính sách, chế độ. Do đó, thường xuyên nâng cao chất lượng QLTC trong Quân đội nói chung, các ĐVDT nói riêng là yêu cầu cần thiết khách quan, có ý nghĩa quan trọng đối với các đơn vị.
Lữ đoàn 242 là Lữ đoàn bộ binh phòng thủ đảo, trực thuộc Quân khu 3 có nhiệm vụ chính trị trọng tâm là huấn luyện sẵn sàng chiến đấu bảo vệ vững chắc tuyến đảo Đông bắc của Tổ quốc và thực hiện các nhiệm vụ đột xuất do cấp trên giao với đặc thù của đơn vị đóng quân trên địa bàn rộng, phân tán, 60% quân số đóng quấn ở
các đảo xa đất liền; thời tiết biển đảo luôn diễn biến phức tạp, việc đi lại giữa các đơn vị gặp nhiều khó khăn; tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến hết sức phức tạp, khó lường. Nguồn tài chính bảo đảm cho hoạt động của Lữ đoàn chủ yếu do NSQP cấp, một phần từ nguồn thu nội bộ của đơn vị. Công tác QLTC tại Lữ đoàn luôn được coi trọng, đã đi vào nền nếp, trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc, chế độ QLTC của Nhà nước và BQP.
Đại hội XIII của Đảng và Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XI đã đề ra các nhiệm vụ mới về quân sự, quốc phòng, xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc với bước phát triển, yêu cầu cao. Từ năm ngân sách 2020, toàn quân thực hiện “Đề án Đổi mới cơ chế QLTC theo Luật NSNN năm 2015, giai đoạn 2018 - 2025 và những năm tiếp theo (ban hành kèm theo Quyết định số 3500/QĐ-BQP ngày 26/8/2018 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng)” [3]. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến công tác QLTC của Lữ đoàn 242, đặt ra cho ngành tài chính Lữ đoàn nhiệm vụ nặng nề với không ít khó khăn.
Từ những vấn đề trên cho thấy, đề tài “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính
2
tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính” là rất cần thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận cũng như thực tiễn.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Thời gian qua đã có một số đề tài nghiên cứu liên quan đến chất lượng QLNS; chất lượng QLTC tại các đơn vị dự toán trong lực lượng vũ trang, cũng như tại các cơ quan nhà nước. Một số đề tài tiêu biểu được các tác giả nghiên cứu sâu, bài bản và khá công phu có thể kể đến như các đề tài luận văn thạc sĩ của các tác giả:
Luận văn “Nâng cao chất lượng quản lý ngân sách công tác đảng, công tác chính trị ở Tổng cục Hậu cần” của tác giả Nguyễn Khắc Thủy, bảo vệ thành công năm 2010. Tác giả luận văn đã thành công trong việc hệ thống khá đầy đủ về ngân sách công tác Đảng, công tác Chính trị trong đơn vị DTQĐ; các tiêu chí đánh giá chất lượng công tác QLNS công tác Đảng, công tác Chính trị trong quân đội nói chung và ở Tổng cục Hậu cần nói riêng. Từ đó, đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng QLNS công tác Đảng công tác Chính trị ở Tổng cục Hậu cần - BQP.
Luận văn “Nâng cao chất lượng quản lý tài chính tại Cục Cán bộ - Tổng cục Chính trị” của tác giả Cấn Mạnh Tuấn, tác giả đã bảo vệ thành công trước Hội đồng bảo vệ luận văn thạc sĩ năm 2015. Một trong những thành công của tác giả ngoài việc đã khái quát được đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của NS quốc phòng, NSNN cấp cho các hoạt động quốc phòng, tác giả đã xây dựng được một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý NSNN, NSQP phù hợp với đặc điểm của khối cơ quan Quân sự.
Luận văn “Quản lý tài chính tại Trường Sĩ quan chính trị” của tác giả Đỗ Minh Hiệp, luận văn hoàn thành và được nghiệm thu tại Học viện Hậu cần năm 2009. Luận văn đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý tài chính, xác định tiêu chí đánh giá và các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến chất lượng quản lý tài chính. Từ phân tích, đánh giá thực trạng, luận văn rút ra những kết quả đạt được và nguyên nhân những tồn tại, hạn chế của công tác quản tài chính tại Trường Sĩ quan chính trị giai đoạn 2006- 2008. Trên cơ sở đó, luận văn đưa ra quan điểm, định hướng và đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng quản lý tài chính tại Trường Sĩ quan chính trị.
Nhìn chung, kết quả các công trình nghiên cứu trên của các tác giả đều đã có những đóng góp nhất định trong việc xây dựng cơ sở lý luận về quản lý tài chính
3
trong các đơn vị DTQĐ. Tuy nhiên, các nghiên cứu của các tác giả nghiên cứu đều trong giai đoạn các năm 2015 trở về trước, giai đoạn hiện nay đã có nhiều thay đổi về cơ chế, chính sách QLTC trong các đơn vị DTQĐ, thay đổi về mục tiêu, yêu cầu cũng như định hướng xây dựng và phát triển tiềm lực quốc phòng trong tình hình mới. Mặt khác, chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu về “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính” trong những năm qua cũng như hiện nay. Đặc biệt, trước yêu cầu đổi mới cơ chế QLTC - ngân sách theo quy định của Nhà nước và BQP, với việc nghiên cứu đề tài, tác giả mong muốn góp phần hoàn thiện một “khoảng trống” nghiên cứu khoa học mà các tác giả, các nhà nghiên cứu chưa tiếp cận.
Vì vậy, đề tài nghiên cứu “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính” là cần thiết, có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.
3. Mục đích nghiên cứu
Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính ở Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính trong quân đội để đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ của đơn vị.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống lý luận về tài chính và QLTC ở ĐVDT quân đội.
- Phân tích và đánh giá thực trạng QLTC tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 giai đoạn 2019 - 2021 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính trong quân đội. - Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện QLTC tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính để đáp ứng yêu cầu và nhiệm vụ của đơn vị. 5. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Cơ chế QLTC ở ĐVDT quân đội.
- Phạm vi nghiên cứu: Cơ chế quản lý tài chính tại Lữ đoàn 242 - Quân khu 3 theo đề án đổi mới cơ chế quản lý tài chính giai đoạn 2019 - 2021. 6. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp: lịch sử, hệ thống - cấu trúc, phân tích tổng
4
hợp, so sánh, thống kê...
7. Kết cấu của luận văn
