LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THU BHXH TỰ NGUYỆN TẠI CƠ QUAN BHXH THÀNH PHỐ UÔNG BÍ
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Tên đề tài: Hoàn thiện công tác thu Bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan Bảo
hiểm xã hội thành phố Uông Bí
Học viên: Bùi Thị Thanh Tâm
Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Bình
1, Mục tiêu
Mục tiêu chung: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là đề xuất các giải pháp hoàn
thiện công tác thu BHXH tự nguyện tại cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố Uông
Bí.
Mục tiêu cụ thể: Những mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là:
- Nghiên cứu, tổng hợp làm rõ lý luận và cơ sở thực tiễn về công tác thu bảo
hiểm xã hội tự nguyện.
- Phân tích và đánh giá thực trạng công tác thu BHXH tự nguyện tại cơ quan
Bảo hiểm xã hội thành phố Uông Bí;
- Đề xuất các kế hoạch, ý kiến góp ý nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu
BHXH tự nguyện tại cơ quan Bảo hiểm xã hội thành phố Uông Bí
2, Nội dung chính
Kết cấu luận văn bao gồm 3 phần với nội dung chính như sau:
Trong chương 1, tác giả đã xây dựng được khung lý thuyết nghiên cứu
liên quan đến hoạt động thu thập an sinh xã hội tự nguyện, tác giả nghiên cứu về
khái niệm và đặc điểm, vai trò, đối tượng tham gia, các chế độ bảo hiểm xã hội tự
nguyện. Trong đó làm nổi bật những nội dung cụ thể của tổng quan về công tác
thu bảo hiểm xã hội tự nguyện như: Khái niệm, vai trò, nội dung, chỉ tiêu đánh
giá và các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện. Bên
cạnh đó cũng đưa ra những kinh nghiệm từ các địa phương khác.
Trong chương 2, tác giả tập trung vào việc giới thiệu tổng quan khái quát về hoạt
động bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn TP. Uông Bí và Thực trạng công tác
thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí giai đoạn
2017 – 2021. Đây là cơ sở để tác giả đánh giá thành công, hạn chế và nguyên nhân
dẫn đến hạn chế trong công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan Bảo hiểm
xã hội TP. Uông Bí.
Chương 3. Tác giả phân tích cơ hội và thách thức trong công tác thu bảo hiểm xã
hội tự nguyện tại cơ quan Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí từ đó xây dựng định hướng
hoàn thiện và giải pháp hoàn thiện công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ
quan Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí
3, Kết luận – Khuyến nghị
Trên cơ sở nguyên nhân của những thực trạng công tác thu BHXH tự nguyện
tại cơ quan BHXH thành phố Uông Bí, luận văn đã đưa ra một số giải pháp chủ yếu
nhằm hoàn thiện công tác thu BHXH tự nguyện trên địa bàn Uông Bí, trong giai
đoạn hiện nay, hạn chế tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH, chưa tham gia hoặc
tham gia không đầy đủ cho số lao động làm việc tại các đơn vị, nhất là các đơn vị
ngoài quốc doanh, trên địa bàn TP Uông Bí trong thời gian tới. Qua nghiên cứu
thực tiễn công tác thu BHXH tự nguyện và chính sách chế độ hiện hành, luận văn
nêu ra những kiến nghị với mục đích hoàn thiện công tác thu BHXH tự nguyện
trong giai đoạn tới và những vấn đề còn chưa hợp lý ở các quy định, chính sách
BHXH cũng như những nhân tố tác động đến công tác thu BHXH nói chung và
BHXH tự nguyện nói riêng như: Hoàn thiện tổ chức, bộ máy quản lý; tăng cường
công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách; nâng cao hiệu quả hoạt động của các đại
lý; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường công tác thanh kiểm tra.
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Nhà nước với mục đích
ổn định đời sống cho mọi người tham gia, thực hiện an sinh xã hội và không vì mục
tiêu lợi nhuận. Bảo hiểm xã hội chính là sự bảo đảm, bù đắp hoặc thay thế một phần
thu nhập của người tham gia khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do tai nạn lao động,
bệnh nghề nghiệp, ốm đau, thai sản, khi không may bị chết hoặc hết tuổi lao động,
trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội (Tổ chức Lao động quốc tế - ILO, 1999).
Từ lúc xuất hiện đến hiện tại, chính sách BHXH đã đóng góp mạnh mẽ vào việc ổn
định chính trị, kinh tế và xã hội của đất nước.
Trong xã hội, nhiều lao động là lao động tự do và không được tham gia an
sinh xã hội vì họ là lao động tự do trong sản xuất kinh doanh. Đối tượng đủ điều
kiện có thể được liệt kê là nông dân, người buôn bán nhỏ, người lao động trong làng
nghề không có việc làm và không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy
định của pháp luật. Do chính sách hướng tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân và
tạo điều kiện cho mọi người lao động tham gia bảo hiểm xã hội ngày càng mở rộng,
ngày 29 tháng 6 năm 2006, Luật Bảo hiểm xã hội số 71/2006 / QH11 đã được Ban
hành và là loại hình bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Trong 10 năm đầu thực hiện chính sách BHXH tự nguyện (2008 - 2018), sức
hấp dẫn đối với người tham gia BHXH tự nguyện của Việt Nam tăng trưởng khá
chậm. Cụ thể, năm 2008, năm bắt đầu thực hiện chính sách, đến năm 2018 cả nước
chỉ có khoảng 250.000 người tham gia (BHXH Việt Nam, 2018). Tuy nhiên, do
Nghị quyết số 28-NQ / TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về Cải cách
chính sách BHXH có hiệu lực và ảnh hưởng của dịch Covid-19, số người tham gia
BHXH tự nguyện ở Việt Nam ngày càng tăng. số tham gia BHXH tự nguyện của
Việt Nam năm 2019-2021 tăng mạnh trong kỳ. Đến năm 2021, số người tham gia
BHXH tự nguyện ở Việt Nam đã vượt 1,3 triệu người, chiếm 2,7% lực lượng lao
động. (An sinh xã hội Việt Nam, 2021). Nghị quyết cũng đặt mục tiêu đến năm
2025 đạt khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXG (trong đó
nông dân và lao động khu vực phi chính thức tham gia BHXHTN chiếm khoảng
2
2,5%), đến năm 2030 đạt khoảng 60% (trong đó nông dân và lao động khu vực phi
ĐẦU.........................................................................................................1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC THU BẢO
HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN.................................................................................7
1.1. Tổng quan về bảo hiểm xã hội tự nguyện.....................................................7
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm xã hội tự nguyện..........................7
1.1.2. Vai trò của bảo hiểm xã hội tự nguyện ..................................................10
1.1.3. Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ....................................11
1.1.4. Các chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện ..................................................12
1.2. Tổng quan về công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện.............................14
1.2.1. Khái niệm thu bảo hiểm xã hội tự nguyện.............................................14
1.2.2. Vai trò của công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện.............................15
1.2.3. Nội dung của công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện.........................16
1.2.4. Chỉ tiêu đánh giá công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện ..................20
1.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện ...22
1.3. Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện của một số địa
phương và bài học cho cơ quan BHXH thành phố Uông Bí............................26
1.3.1. Lựa chọn các địa phương nghiên cứu bài học kinh nghiệm................26
1.3.2. Kinh nghiệm từ các địa phương .............................................................26
1.3.3. Bài học cho cơ quan bảo hiểm xã hội thành phố Uông Bí ...................29
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ
NGUYỆN TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI TP. UÔNG BÍ.......................31
2.1. Khái quát về hoạt động bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn TP.
Uông Bí giai đoạn 2017 - 2021 ............................................................................31
2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của TP. Uông Bí.............................31
2.1.2. Quy mô và cơ cấu đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự tại TP. Uông
Bí ........................................................................................................................35
2.1.3. Bộ máy quản lý thu bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn TP. Uông
Bí ........................................................................................................................38
2.2. Thực trạng công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan Bảo hiểm
xã hội TP. Uông Bí giai đoạn 2017 - 2021..........................................................41
2.2.1. Lập danh sách đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội tự
nguyện................................................................................................................41
2.2.2. Phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ...................42
2.2.3. Quy trình thủ tục hành chính thu bảo hiểm xã hội tự nguyện.............47
2.2.4. Kiểm tra, giám sát công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện.................49
2.3. Đánh giá thực trạng công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan
Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí giai đoạn 2017 – 2021 ........................................50
2.3.1. Đánh giá hiệu quả công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện ................50
2.3.2. Kết quả đạt ...............................................................................................54
2.3.3. Hạn chế và nguyên nhân ........................................................................56
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ
HỘI TỰ NGUYỆN TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI TP. UÔNG BÍ.......60
3.1. Định hướng hoàn thiện công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ
quan Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí ....................................................................60
3.1.1. Định hướng chung của Nhà nước .........................................................60
3.1.2. Định hướng của địa phương ..................................................................61
3.2. Phân tích cơ hội và thách thức trong công tác thu bảo hiểm xã hội tự
nguyện tại cơ quan Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí ............................................62
3.2.1. Cơ hội.......................................................................................................62
3.2.2. Thách thức...............................................................................................63
3.3. Giải pháp hoàn thiện công tác thu bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan
Bảo hiểm xã hội TP. Uông Bí..............................................................................64
3.3.1. Hoàn thiện tổ chức, bộ máy quản lý.......................................................64
BHXH thành phố đã đề xuất với BHXH tỉnh Quảng Ninh về việc nâng lương
đóng BHXH tự nguyện.
3.3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách .....................67
3.3.3. Nâng cao hiệu quả hoạt động của các Đại lý thu..................................69
3.2.4. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính .................................................70
3.2.5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra...............................................71
3.4. Một số kiến nghị............................................................................................72
3.4.1. Kiến nghị đối với Nhà nước....................................................................72
3.4.2. Kiến nghị đối với BHXH Việt Nam ........................................................74
KẾT LUẬN..............................................................................................................77
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................79
PHỤ LỤC.................................................................................................................82
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT Từ viết tắt Từ được viết tắt
1 ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á
2 BHTNLĐ Bảo hiểm tai nạn lao động
3 BHTN Bảo hiểm thất nghiệp
4 BHXH Bảo hiểm xã hội
5 BHYT Bảo hiểm y tế
6 BNN Bệnh nghề nghiệp
7 GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn
8 ILO Tổ chức Lao động quốc tế
9 TP Thành phố
10 UBND Uỷ ban nhân dân
11 UNDP Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc
