LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀN THIỆN MÔ HÌNH CHẤM ĐIỂM TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM (AGRIBANK)
Tại Việt Nam, tác giả Phan Thị Thanh An trong bài nghiên cứu “Hoàn thiện
mô hình CĐTD đối với KHDN tại Sở giao dịch I - Ngân hàng công thương Việt Nam”
và tác giả Trần Phạm Thuỳ Vân trong luận văn “Giải pháp hoàn thiện mô hình CĐTD
và xếp hạng DN tại Ngân hàng VPBank” đã tổng hợp và phân tích thực trạng áp dụng
mô hình CĐTD của Vietinbank và VPBank. Cũng trong bài nghiên cứu, các tác giả
5
đã đề xuất những giải pháp, kiến nghị đối với NHNN cũng như ban lãnh đạo
Vietinbank và VPBank giúp hoàn thiện một cách hiệu quả mô hình CĐTD theo thực
tiễn NHTM được nghiên cứu.
Bài báo của tác giả Hoàng Thị Hồng Vân (2020) với tiêu đề “Vận dụng mô
hình Z-score trong dự báo khả năng phá sản của doanh nghiệp tại Việt Nam” đã chỉ
ra tính đúng đắn của mô hình Z-score cho dự báo phá sản của DN ở Việt Nam. Để
kiểm nghiệm khả năng dự báo phá sản của mô hình Z-score của Altman và cộng sự
(2007) cho doanh nghiệp Việt Nam, tác giả chọn mẫu gồm tất cả các công ty bị huỷ
bỏ niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán Hồ Chí Minh và Hà Nội do thanh lý hoặc
giải thể theo lệnh của Toà án từ năm 2012 đến năm 2019 để phân tích. Dữ liệu nghiên
cứu được lấy từ các báo cáo tài chính của các công ty bị phá sản và không bị phá sản
được công bố công khai trong hai năm trước khi xảy ra phá sản. Tổng số mẫu nghiên
cứu của cả hai nhóm doanh nghiệp là 60 DN. Kết quả nghiên cứu cho thấy, giữa hai
nhóm DN đã phá sản và đang hoạt động có sự khác biệt nhau về chỉ số kế toán: các
doanh nghiệp đã phá sản với chỉ số ROA, ROE đều thấp hơn nhóm DN đang hoạt
động một cách đáng kể, giá trị tăng tài sản bình quân của nhóm DN đã giải thể cũng
ít hơn các DN đang hoạt động. Tuy nhiên, việc phân tích thông qua các thông tin tài
chính chưa cho thấy được các dấu hiệu nhận biết doanh nghiệp có phá sản hay không.
Ứng dụng mô hình Z-score của Altman và cộng sự (2007) vào hai nhóm doanh nghiệp
khẳng định có sự phân biệt một cách rõ nét về nguy cơ phá sản của hai nhóm doanh
nghiệp. Kết quả tuy không dự báo tốt như các thực nghiệm trước đây tại Mỹ nhưng
khả năng dự báo chính xác tới 76,67% khả năng phá sản cho các báo cáo một năm
trước khi phá sản và 70% cho các báo cáo hai năm trước phá sản cũng là một kết quả
dự đoán khá tốt. Điều này cho thấy độ tin cậy và chính xác trong việc vận dụng mô
hình Z-score để dự báo phá sản cho doanh nghiệp Việt Nam.
Qua tìm hiểu tình hình tổng quan nghiên cứu nước ngoài và trong nước, tác
giả nhận thấy có rất nhiều đề tài nghiên cứu về mô hình CĐTD tại NHTM nhưng ít
có đề tài đi sâu phân tích tính hiệu quả của mô hình đối với đối tượng thẩm định là
KHDN và chưa có đề tài nghiên cứu về mô hình CĐTD KHDN tại Agribank. Đó là
6
khoảng trống nghiên cứu để tác giả đi đến quyết định lựa chọn đề tài này mà không
bị trùng lặp.
3. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lý thuyết về chấm điểm xếp hạng tín dụng khách hàng và thực trạng
vận dụng mô hình CĐTD KHDN tại một số NHTM, đánh giá tính hiệu quả của việc
ứng dụng mô hình CĐTD KHDN tại Agribank. Từ đó, tác giả đề xuất một số giải
pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện mô hình CĐTD KHDN của Agribank để giảm thiểu
rủi ro vỡ nợ KHDN và nâng cao chất lượng tín dụng Agribank trong thời gian sắp tới.
4. Câu hỏi nghiên cứu
Để hoàn thành mục đích trên, tác giả đã trả lời các câu hỏi chính sau đây:
Câu hỏi 1: Nội dung chấm điểm tín dụng đối với KHDN là gì? Những yếu tố
nào tác động tới công tác chấm điểm xếp hạng KHDN?
Câu hỏi 2: Thực trạng áp dụng mô hình CĐTD KHDN tại Agribank ảnh hưởng
thế nào đến chất lượng hoạt động tín dụng của Agribank? Những ưu điểm và hạn chế
khi vận dụng mô hình CĐTD KHDN tại Agribank là gì?
Câu hỏi 3: Đề xuất, kiến nghị nào nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả khi
áp dụng mô hình CĐTD KHDN tại Agribank?
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mô hình CĐTD KHDN tại Ngân hàng Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank).
5.2.Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu việc ứng dụng
mô hình chấm điểm tín dụng của Agribank, trọng tâm là khách hàng doanh nghiệp.
Phạm vi về thời gian: Thời gian nghiên cứu kể từ khi Agribank áp dụng mô
hình CĐTD để thẩm định cấp tín dụng đến nay, trọng tâm là giai đoạn 2020 – 2022.
7
Phạm vi không gian: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt
Nam (Agribank).
6. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết
hợp với phương pháp suy luận logic và phương pháp thu thập thông tin từ các báo
cáo thường niên, báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh của Agribank. Trên cơ sở lý
thuyết cùng với các số liệu thu thập được, luận văn áp dụng phương pháp tổng hợp,
phân tích, so sánh, thống kê để giải quyết các vấn đề đặt ra.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Về lý luận: Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cho người đọc khung lý thuyết cơ
bản về mô hình CĐTD khách hàng tại NHTM. Luận văn thực hiện khảo sát, thu thập
dữ liệu và xử lý dữ liệu, đánh giá tính hiệu quả của việc áp dụng mô hình CĐTD
KHDN tại Agribank.
Về thực tiễn: Luận văn là công trình nghiên cứu góp phần vào tài liệu học thuật
và thực hành XHTD ở Việt Nam; giúp các nhà khoa học, nhà quản lý, ban lãnh đạo
các NHTM đặc biệt là Agribank có cái nhìn sâu hơn về bước CĐTD trong quy trình
thẩm định tín dụng KHDN thông qua các phương pháp thu thập, đánh giá thông tin
và đo lường các chỉ số theo mô hình chấm điểm. Từ đó nhận diện được những kết
quả đạt được, những mặt còn tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong việc áp dụng mô
hình CĐTD KHDN của Agribank. Đồng thời, luận văn cũng đưa ra các kiến nghị đến
các đơn vị có liên quan nhằm hoàn thiện mô hình CĐTD KHDN tại các NHTM nói
chung và tại Agribank nói riêng, vốn chủ yếu dựa trên các phương pháp định tính như
hiện nay.
8. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình chấm điểm tín dụng KHDN
trong hoạt động tín dụng của các NHTM
8
Trong chương này, tác giả trình bày lý luận chung về đề tài nghiên cứu để trả
lời các câu hỏi đặt ra nhằm đạt được mục đích nghiên cứu. Đây là cơ sở lý thuyết để
đưa ra các giải pháp trong chương 3. Bên cạnh đó, tác giả thảo luận kinh nghiệm và
bài học của một số NHTM trong việc áp dụng mô hình XHTD KHDN.
Chương 2: Thực trạng ứng dụng mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại
Agribank
Trong chương này, tác giả giới thiệu, trình bày và đánh giá thực trạng đối
tượng nghiên cứu thông qua các dữ liệu thu thập được. Những nội dung này sẽ giúp
ta có cái nhìn cụ thể về nội dung, quá trình hình thành đề tài, để từ đó tạo cơ sở thực
tiễn cho việc đề xuất giải trong chương tiếp theo.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại
Agribank
Trong chương này, tác giả trình bày một số điểm nổi bật trong định hướng phát
triển của Agribank. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các hàm ý chính sách nhằm hoàn
thiện và áp dụng hiệu quả mô hình CĐTD KHDN tại Agribank.
LỜI CAM ĐOAN.....................................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN..........................................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT...............................................................................................vi
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH.....................................................................vii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN...................................................viii
LỜI MỞ ĐẦU..........................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔ HÌNH CHẤM ĐIỂM
TÍN DỤNG KHDN TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NHTM..........9
1.1.Khái niệm, vai trò và phương pháp chấm điểm tín dụng tại NHTM........9
1.1.1. Khái niệm.................................................................................................9
1.1.2. Vai trò.....................................................................................................11
1.1.3. Phương pháp chấm điểm tín dụng........................................................11
1.2.Một số mô hình chấm điểm tín dụng..........................................................14
1.2.1. Mô hình xác suất tuyến tính .................................................................15
1.2.2. Mô hình logit..........................................................................................17
1.2.3. Mô hình probit .......................................................................................17
1.2.4. Mô hình phân biệt tuyến tính................................................................18
1.3.Nội dung chấm điểm tín dụng KHDN........................................................20
1.3.1. Mục đích chấm điểm tín dụng KHDN..................................................20
1.3.2. Nguyên tắc..............................................................................................21
1.4.Các điều kiện cần có để áp dụng mô hình chấm điểm tín dụng KHDN .22
1.4.1. Thông tin sử dụng để CĐTD.................................................................22
1.4.2. Chất lượng đội ngũ cán bộ tín dụng.....................................................23
1.4.3. Cơ sở vật chất kỹ thuật và công nghệ của NHTM ...............................24
1.4.4. Chính sách của NHTM .........................................................................24
1.5.Kinh nghiệm vận dụng mô hình chấm điểm tín dụng của một số NHTM
và bài học cho Agribank.....................................................................................25
1.5.1. Kinh nghiệm của BIDV.........................................................................25
1.5.2. Kinh nghiệm của Techcombank..........................................................27
iv
1.5.3. Bài học cho Agribank............................................................................30
Tóm tắt chương 1................................................................................................31
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG MÔ HÌNH CHẤM ĐIỂM TÍN DỤNG
KHDN TẠI AGRIBANK....................................................................................................32
2.1.Giới thiệu về Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Việt Nam ..............................................................................................................32
2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển ..........................................................32
2.1.2. Cơ cấu tổ chức, mạng lưới hoạt động ..................................................34
2.1.3. Tình hình hoạt động của Agribank giai đoạn 2020 – 2022.................35
2.2.Mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại Agribank ..................................42
2.2.1. Các quy định về chấm điểm tín dụng KHDN tại NHTM Việt Nam 42
2.2.2. Mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại Agribank...........................44
2.3.Đánh giá mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại Agribank ..................52
2.3.1. Ưu điểm..................................................................................................52
2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân......................................................................55
Tóm tắt chương 2 ..................................................................................................................58
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH CHẤM ĐIỂM TÍN DỤNG
KHDN TẠI AGRIBANK....................................................................................................59
3.1.Định hướng phát triển của Agribank.........................................................59
3.2.Giải pháp hoàn thiện mô hình chấm điểm tín dụng KHDN
tại Agribank.........................................................................................................61
3.2.1. Xây dựng bộ chỉ tiêu phù hợp với từng nhóm đối tượng KHDN........61
3.2.2. Nâng cao việc quản lý thông tin khách hàng.......................................62
3.2.3. Nâng cao chất lượng dữ liệu đầu vào...................................................63
3.2.4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực..................................................64
3.2.5. Nâng cấp hệ thống xử lý thông tin .......................................................65
3.2.6. Các giải pháp khác ................................................................................65
3.3.Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước ...........................................................66
3.3.1. Đổi mới và phát triển hệ thống TTTD ..................................................66
v
3.3.2. Xây dựng hành lang pháp lý cụ thể về bảo mật, cung cấp, khai thác, xử
lý TTTD khách hàng.........................................................................................67
3.3.3. Ứng dụng công nghệ học máy vào xử lý dữ liệu trong hoạt động
TTTD ................................................................................................................68
Tóm tắt chương 3 ..................................................................................................................71
KẾT LUẬN ............................................................................................................................72
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................73
PHỤ LỤC................................................................................................................................75
vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Nguyên nghĩa
NHTM Ngân hàng thương mại
NHNN Ngân hàng Nhà nước
XHTD Xếp hạng tín dụng
CĐTD Chấm điểm tín dụng
KHDN Khách hàng doanh nghiệp
TSBĐ Tài sản bảo đảm
TCTD Tổ chức tín dụng
DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ
RRTD Rủi ro tín dụng
KH Khách hàng
NH Ngân hàng
TTTD Thông tin tín dụng
CIC Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam
CSDL Cơ sở dữ liệu
vii
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH
BẢNG
Bảng 1.1. Hệ thống các ký hiệu XHTD của BIDV...................................................25
Bảng 1.2. Tỷ trọng các chỉ tiêu xếp hạng KHDN của BIDV....................................26
Bảng 1.3. Thang điểm phân loại KHDN của Techcombank ....................................29
Bảng 2.1. Kết quả hoạt động kinh doanh năm 2022 .................................................36
Bảng 2.2. Dư nợ Agribank phân theo đối tượng khách hàng giai đoạn 2020 – 2022
...................................................................................................................................40
Bảng 2.3. Phân loại nợ Agribank theo nhóm............................................................41
Bảng 2.4. Số lượng, dư nợ KHDN được xếp hạng từ 2020 – 2022..........................48
Bảng 2.5. Phân loại KHDN được xếp hạng theo ngành kinh doanh giai đoạn 2020 –
2022...........................................................................................................................49
Bảng 2.6. Nợ xấu Agribank giai đoạn 2010-2022 ....................................................51
BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1. Tổng tài sản Agribank giai đoạn 2020 – 2022 .....................................37
Biểu đồ 2.2. Tổng nguồn vốn huy động Agribank giai đoạn 2020 – 2022...............38
Biểu đồ 2.3. Thị phần tiền gửi của tổ chức kinh tế và dân cư của hệ thống ngân hàng
...................................................................................................................................38
Biểu đồ 2.4. Tổng dư nợ Agribank giai đoạn 2020 – 2022 ......................................40
Biểu đồ 2.5. Tỷ lệ nợ xấu Agribank giai đoạn 2010-2022 theo đối tượng khách hàng
...................................................................................................................................52
HÌNH
Hình 1.1. Mô hình tổ chức của Agribank..................................................................34
Hình 2.2. Mô hình chấm điểm KHDN của Agribank ...............................................46
Hình 2.3. Sơ đồ quy trình chấm điểm, xếp hạng, phân loại KHDN của Agribank ..47
viii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Đề tài “Hoàn thiện mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại Ngân hàng Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank)” được thực hiện với mục tiêu
đánh giá thực trạng vận dụng mô hình chấm điểm tín dụng KHDN tại Agribank, từ
đó đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng
mô hình này trong công tác thẩm định tín dụng đối với KHDN tại Agribank.
Trong bài nghiên cứu, tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về mô hình chấm
điểm tín dụng KHDN trong hoạt động tín dụng của NHTM. Trên cơ sở đó, tác giả đã
giới thiệu, trình bày và đánh giá thực trạng áp dụng mô hình chấm điểm xếp hạng
KHDN tại Agribank trong giai đoạn 2020 - 2022. Từ một số điểm nổi bật trong định
hướng phát triển của Agribank cùng thực trạng đã phân tích, tác giả đề xuất các hàm
ý chính sách nhằm hoàn thiện và áp dụng hiệu quả mô hình chấm điểm KHDN tại
Agribank trong thời gian tới, góp phần nâng cao chất lượng tín dụng của Agribank.
1
LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ngân hàng thương mại (NHTM) là một trong những định chế tài chính quan
trọng trong bất kì nền kinh tế nào. Mặc dù các chức năng của NHTM ngày nay đã
thay đổi nhưng cấp tín dụng vẫn là một trong những chức năng quan trọng hàng đầu
của định chế tài chính này. Để thực hiện chức năng đó, NHTM đối mặt với nhiều loại
rủi ro khác nhau trong đó có rủi ro tín dụng và biểu hiện tiêu biểu nhất là rủi ro vỡ
nợ. Để hạn chế rủi ro vỡ nợ, NHTM đã áp dụng mô hình chấm điểm tín dụng (CĐTD)
để sàng lọc, đánh giá, nhận định các DN có nhu cầu cấp tín dụng dựa trên phân tích
các yếu tố định tính và định lượng.
Tại Việt Nam, việc chuyển đổi sang nền kinh tế mở từ những năm 1990 đã
thúc đẩy thị trường tín dụng và hệ thống NHTM phát triển. Các hoạt động tín dụng
là lĩnh vực thu về lợi nhuận cao và tăng trưởng nhanh nhất, nhưng các hoạt động này
đối mặt với mức độ rủi ro ngày càng cao bởi môi trường kinh tế và kinh doanh ngày
càng cởi mở và cạnh tranh. Do đó, NHTM tại Việt Nam đã đầu tư một nguồn lực tài
chính lớn vào việc cải tiến quy trình đo lường chất lượng tín dụng và quản trị rủi ro.
Mặc dù Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã xây dựng Trung tâm Thông tin Tín dụng
(CIC) từ năm 2002 để cung cấp các thông tin tín dụng của doanh nghiệp nhằm hỗ trợ
hệ thống ngân hàng và các nhà đầu tư khác, quy trình chấm điểm XHTD của các
NHTM Việt Nam và CIC vẫn ở giai đoạn đầu phát triển.
Cùng với việc kinh tế quốc tế bước vào giai đoạn hội nhập, các NHTM trên
thế giới đã thay đổi về phương pháp lựa chọn ra quyết định cấp tín dụng của mình
theo hướng lượng hóa các RRTD. Trong khi đó, các NHTM ở Việt Nam đa phần vẫn
ra quyết định cấp tín dụng dựa trên việc xếp hạng nội bộ và đánh giá rủi ro trên cơ sở
phát xét chủ quan là chủ yếu để đưa ra quyết định cấp tín dụng. Việc tìm kiếm và
hoàn thiện một mô hình CĐTD hiệu quả đối với KHDN là một vấn đề bức thiết nhằm
giúp ban lãnh đạo NHTM có định hướng quản trị rủi ro phù hợp khi tình trạng nợ xấu
đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới hoạt động tín dụng của các NHTM hiện nay.
2
Được biết đến là một trong bốn NHTM có dư nợ lớn nhất toàn ngành, tuy
nhiên chất lượng tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt
Nam (Agribank) chưa được đánh giá cao do tình hình tăng trưởng dư nợ chậm và nợ
có vấn đề tăng cao mà chủ yếu là nợ xấu của nhóm KHDN. Những năm qua, trong
bối cảnh diễn biến phức tạp của dịch bệnh COVID - 19, nhiều doanh nghiệp buộc
phải ngừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng để đảm bảo công tác phòng chống
dịch, thu nhập của người lao động bị ảnh hưởng, nên dự báo thời gian tới không chỉ
Agribank mà nhiều NHTM khác sẽ tiếp tục tăng cao tỷ lệ nợ xấu và đè nặng kế hoạch
kinh doanh của các ngân hàng.
Hệ thống xếp hạng tín dụng (XHTD) hiện tại của Agribank được xây dựng
theo phương pháp chuyên gia với sự hỗ trợ từ Công ty tư vấn Ernst&Young từ năm
2007 – 2009. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá KH, thang điểm mỗi chỉ tiêu, mức xếp
hạng, quy mô doanh nghiệp,... được thiết kế dựa trên kinh nghiệm của đội ngũ
chuyên gia của bên tư vấn và Agribank. Việc kiểm định lại kết quả sau khi xây dựng
cũng được đánh giá bởi các chuyên gia. Qua 10 năm triển khai áp dụng, với bối cảnh
kinh tế xã hội và hệ thống pháp lý của nước ta cũng như thực tiễn hoạt động của Ngân
hàng đã có nhiều thay đổi, mô hình chấm điểm XHTD nội bộ hiện tại của Agribank
chưa thực sự đáp ứng được những yêu cầu của NHNN quy định tại Thông tư 13,
Thông tư 11 và yêu cầu quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh của Agribank.
Từ thực tế nêu trên, bằng thực tiễn làm việc tại Agribank kết hợp với tri thức
đã được đào tạo, tôi lựa chọn đề tài “Hoàn thiện mô hình chấm điểm tín dụng KHDN
tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank)” làm đề tài
luận văn tốt nghiệp với hi vọng được đóng góp một phần nghiên cứu của mình trong
việc nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng tại Agribank và vận dụng nó trong công
việc hiện nay của tôi là một cán bộ tín dụng KHDN tại Agribank.
2. Tổng quan nghiên cứu
2.1.Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
Mô hình rủi ro tín dụng đóng vai trò quan trọng trong quản lý rủi ro lĩnh vực
tài chính doanh nghiệp, ngân hàng và đầu tư. Những đổi mới

