LUẬN VĂN THẠC SĨ “Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức giai đoạn 2020-2025”
Xuất khẩu lao động (XKLĐ) sang thị trường Đức đã xuất hiện rất sớm tại Việt Nam từ những năm 1980 dưới hình thức đưa lao động người Việt Nam ra nước ngoài để làm việc theo hợp đồng có thời hạn. Những người Việt Nam ở Đức nhanh chóng hòa nhập, làm việc chăm chỉ, đóng góp nhiều không chỉ cho doanh nghiệp Đức, mà còn đều đặn gửi kiều hồi đóng góp cho quê hương. Điều này còn giải quyết một phần nhu cầu việc làm, nâng cao đời sống người lao động và gia đình họ, đưa người Việt Nam tiếp cận công nghệ kỹ thuật, kinh nghiệm làm việc ở Đức và sau này đóng góp cho Tổ quốc khi trở về nước. Đặc biệt trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, Đức đang có nhiều chính sách ưu đãi để chiêu mộ người lao động nhập cư. Mặc dù chỉ có ít ngành nghề tuyển dụng và điều kiện về ngôn ngữ không dễ, nước Đức vẫn hấp dẫn vì có các ưu điểm vượt trội. Khi sang làm việc tại CHLB Đức, người lao động được nhận các chế độ lương thưởng, bảo hiểm và an sinh xã hội tương đương người bản xứ. Khi làm việc đủ số năm theo quy định, lao động nước ngoài được cư trú và đón gia đình người thân sang sinh sống lâu dài tại Đức. Trẻ em được học tập miễn phí hết bậc đại học, người dân được nhận trợ cấp của Chính phủ, đảm bảo duy trì cuộc sống trong mọi hoàn cảnh. Có thể nói không quốc gia nào hiện tại có chính sách cởi mở như vậy với lao động nhập cư.
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT................................................................................. vii
DANH MỤC BẢNG.............................................................................................. viii
DANH MỤC HÌNH VẼ ...........................................................................................ix
TÓM TẮT LUẬN VĂN...........................................................................................xi
LỜI MỞ ĐẦU............................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài .......................................................................................1
2. Tình hình nghiên cứu............................................................................................2
2.1. Một số nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ............................2
2.2. Một số nghiên cứu về nhu cầu thị trường việc làm của Đức ...............................5
2.3. Một số nghiên cứu về lĩnh vực Xuất khẩu lao động ở Việt Nam..........................5
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.......................................................................6
3.1. Mục đích nghiên cứu............................................................................................6
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ......................................................7
4.1. Đối tượng nghiên cứu ..........................................................................................7
4.2. Phạm vi nghiên cứu..............................................................................................7
5. Phương pháp nghiên cứu đề tài ...........................................................................7
6. Cấu trúc của luận văn...........................................................................................8
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH
TRANH CỦA DOANH NGHIỆP TRONG LĨNH VỰC XUẤT KHẨU LAO
ĐỘNG.........................................................................................................................9
1.1. Những quan điểm lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh của doanh
nghiệp .........................................................................................................................9
iv
1.1.1. Khái niệm về cạnh tranh ...................................................................................9
1.1.2. Vai trò của cạnh tranh ....................................................................................10
1.1.3. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp..........................................................11
1.2. Lĩnh vực xuất khẩu lao động và các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh
của doanh nghiệp trong ngành ..............................................................................12
1.2.1. Khái niệm xuất khẩu lao động ........................................................................12
1.2.2. Các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô tác động đến năng lực cạnh tranh của các
doanh nghiệp trong lĩnh vực xuất khẩu lao động .....................................................13
1.2.3. Các yếu tố thuộc môi trường ngành xuất khẩu lao động................................17
1.3. Xác định các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp
Việt Nam trong lĩnh vực xuất khẩu lao động .......................................................21
1.3.1. Thị phần của doanh nghiệp.............................................................................22
1.3.2. Năng lực quản trị doanh nghiệp .....................................................................22
1.3.3. Chất lượng nguồn nhân lực ............................................................................23
1.3.4. Năng lực marketing.........................................................................................24
1.3.5. Năng lực tài chính...........................................................................................25
1.3.6. Chất lượng sản phẩm và dịch vụ.....................................................................25
1.3.7. Hình ảnh danh tiếng và thương hiệu...............................................................26
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC
DOANH NGHIỆP VIỆT NAM TRONG LĨNH VỰC XUẤT KHẨU LAO
ĐỘNG SANG THỊ TRƯỜNG ĐỨC ĐẾN NĂM 2022 ........................................27
2.1. Đặc điểm của lĩnh vực Xuất khẩu lao động sang thị trường Đức ...............27
2.2. Tổng quan hoạt động XKLĐ sang thị trường Đức tại Việt Nam ................28
2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển lĩnh vực xuất khẩu lao động sang thị trường
Đức tại Việt Nam.......................................................................................................28
v
2.2.2. Khảo sát về thị trường xuất khẩu lao động sang Đức và năng lực cạnh tranh
giữa các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực này ...............................................30
2.2.3. Tình hình thị trường xuất khẩu lao động sang Đức tại Việt Nam hiện nay....32
2.2.4. Xu hướng của ngành và triển vọng kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam
trong lĩnh vực xuất khẩu lao động sang thị trường Đức đến năm 2025...................36
2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt
Nam...........................................................................................................................38
2.3.1. Các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô.................................................................38
2.3.2. Các yếu tố thuộc môi trường ngành................................................................41
2.4. Thực trạng năng lực cạnh tranh các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực
Xuất khẩu lao động sang thị trường Đức..............................................................44
2.4.1. Tình hình chung về các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực Xuất khẩu lao
động sang thị trường Đức .........................................................................................44
2.4.2. Thị phần giữa các doanh nghiệp Việt Nam.....................................................47
2.4.3. Năng lực quản trị doanh nghiệp .....................................................................48
2.4.4. Chất lượng nguồn nhân lực ............................................................................49
2.4.5. Năng lực marketing.........................................................................................51
2.4.6. Năng lực tài chính...........................................................................................52
2.4.7. Chất lượng sản phẩm và dịch vụ.....................................................................53
2.4.8. Hình ảnh danh tiếng và thương hiệu...............................................................59
2.5. Đánh giá về năng lực cạnh tranh giữa các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh
vực xuất khẩu lao động sang thị trường Đức .......................................................60
2.5.1. Những kết quả đạt được ..................................................................................60
CHƯƠNG 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH
TRANH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM TRONG LĨNH VỰC XUẤT
KHẨU LAO ĐỘNG SANG THỊ TRƯỜNG ĐỨC ĐẾN NĂM 2025..................66
vi
3.1. Định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam
trong lĩnh vực xuất khẩu lao động sang thị trường Đức đến năm 2025 ............66
3.2. Cơ hội và thách thức ........................................................................................67
3.2.1. Những cơ hội...................................................................................................67
3.2.2. Những thách thức ............................................................................................69
3.3. Các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam
trong lĩnh vực xuất khẩu lao động sang thị trường Đức đến năm 2025 ............72
3.3.1. Đẩy mạnh tìm kiếm khách hàng và đối tác ở Đức để tăng doanh thu ............72
3.3.2. Mỗi doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược phát triển kinh doanh dài hạn để
phát triển bền vững ...................................................................................................73
3.3.3. Tăng cường phát triển đội ngũ nhân sự thành thạo tiếng Đức.......................74
3.3.4. Tăng cường chất lượng đào tạo người lao động để đáp ứng tiêu chuẩn của
khách hàng ................................................................................................................74
3.3.5. Nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc khách hàng và người lao động ........75
3.3.6. Tư vấn trung thực để nâng cao uy tín và sự tin tưởng của khách hàng và người
lao động.....................................................................................................................76
KẾT LUẬN..............................................................................................................78
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................80
PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA ..........................................................................84
PHỤ LỤC 2: PHIẾU ĐIỀU TRA ..........................................................................89
vii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT Chữ viết tắt Ý nghĩa
1 BLĐTBXH Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội
2 CHDC Cộng hòa dân chủ
3 CHLB Cộng hòa liên bang
4 EUR Đồng Euro
5 GIZ Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) GmbH
6 HĐLĐ Hợp đồng lao động
7 NSLĐ Năng suất lao động
8 VNĐ Đồng Việt Nam
9 XKLĐ Xuất khẩu lao động
viii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Số lượng doanh nghiệp trong khảo sát theo khu vực .........................31
Bảng 2.2: Quy mô các doanh nghiệp trong khảo sát ...........................................31
Bảng 2.3: Độ tuổi của người có nhu cầu XKLĐ trong khảo sát .........................31
Bảng 2.4: Tổng số lao động Việt Nam sang làm việc ở các quốc gia khác.........33
Bảng 2.5: Số lượng sinh viên nhập học và tốt nghiệp chuyên ngành tiếng Đức50
ix
DANH MỤC HÌNH VẼ
Hình 2.1.: Số lượng tìm kiếm hàng tháng trên công cụ tìm kiếm Google về lĩnh
vực XKLĐ Đức ........................................................................................................32
Hình 2.2: Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu lao động sang
thị trường Đức giai đoạn 2018-2022 ......................................................................34
Hình 2.3.: Triển vọng kinh doanh của lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức giai
đoạn đến năm 2025..................................................................................................37
Hình 2.4: Các ngành nghề tuyển dụng nhiều lao động Việt Nam nhất ở Đức ..37
Hình 2.5: Doanh nghiệp có hoạt động XKLĐ tại các thị trường khác ngoài nước
Đức............................................................................................................................44
Hình 2.6: Số lượng nhân sự cho bộ phận XKLĐ thị trường Đức (tính cả kiêm
nhiệm).......................................................................................................................45
Hình 2.7: Số lượng người xuất khẩu lao động sang thị trường Đức trung bình
mỗi năm trong 5 năm gần nhất..............................................................................46
Hình 2.8: Thị phần giữa các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang
thị trường Đức .........................................................................................................47
Hình 2.9: Khảo sát tự đánh giá về năng lực quản trị doanh nghiệp của các doanh
nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức ............................48
Hình 2.10: Khảo sát đánh giá chất lượng nguồn nhân lực của các doanh nghiệp
Việt Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức .........................................49
Hình 2.11: Khảo sát đánh giá năng lực marketing của các doanh nghiệp Việt
Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức .................................................51
Hình 2.12: Khảo sát đánh giá về năng lực tài chính của các doanh nghiệp Việt
Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức .................................................53
Hình 2.13: Khảo sát đánh giá về chất lượng sản phẩm và dịch vụ của các doanh
nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức từ phía doanh
nghiệp .......................................................................................................................54
Hình 2.14: Khảo sát đánh giá về chất lượng sản phẩm và dịch vụ của các doanh
nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức từ phía người lao
động ..........................................................................................................................55
x
Hình 2.15: Khảo sát mức độ quan tâm của người có nhu cầu XKLĐ đến các yếu
tố khi có dự định đi XKLĐ sang Đức ....................................................................56
Hình 2.16: Khảo sát mức độ quan tâm của người đi XKLĐ đến chất lượng dịch
vụ trong lĩnh vực XKLĐ sang thị trường Đức .....................................................57
Hình 2.17: Đánh giá về chất lượng lao động xuất khẩu của Việt Nam so với yêu
cầu của chủ sử dụng lao động bên Đức .................................................................58
Hình 2.18: Khảo sát tự đánh giá về hình ảnh, danh tiếng và thương hiệu của
doanh nghiệp trong lĩnh vực XKLĐ sang Đức.....................................................59

