LUẬN VĂN THẠC SĨ NGHIÊN CỨU SỰ SẴN SÀNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM TRONG VIỆC THÀNH LẬP HỆ THỐNG GIAO DỊCH PHÁT THẢI
Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với các vấn đề về môi trường và biến
đổi khí hậu, các giải pháp nhằm hạn chế, giảm thiểu mức phát thải ròng cần được
nghiên cứu và thực thi nhằm giúp cải thiện các vấn đề về môi trường, phát triển kinh
tế xanh và bền vững. Một trong các biện pháp đó là xây dựng hệ thống giao dịch phát
thải (HTGDPT). Tuy nhiên, để xây dựng được HTGDPT thì cần phải có sự chuẩn bị
tốt về nhiều mặt nhằm đảm bảo cho hệ thống giao dịch khi đi vào hoạt động được
thuận lợi. Một trong số những yếu tố cần đó là chuẩn bị sự sẵn sàng của các doanh
nghiệp – đối tượng sẽ tham gia vào HTGDPT.
Luận văn nghiên cứu “sự sẵn sàng của các doanh nghiệp tại Việt Nam trong
việc thành lập thành lập hệ thống giao dịch phát thải” thông qua nghiên cứu tác động
của các yếu tố đến sự sẵn sàng của các doanh nghiệp tại Việt Nam, từ đó đưa ra một
số hàm ý chính sách nhằm nâng cao tính sẵn sàng cho các doanh nghiệp trong việc
thành lập HTGDPT.
Để thực hiện được mục tiêu đó, đầu tiên tác giả tiến hành thu thập các tài liệu
đi trước nhằm tổng quan. Bài luận văn tiến hành thu thập dữ liệu thông qua bảng khảo
sát, từ đó xác định được sự sẵn sàng của các doanh nghiệp trong việc thành lập
HTGDPT. Các câu hỏi của bộ khảo sát được rút ra sau khi xem xét các nghiên cứu đi
trước. Sau đó, Bài luận văn áp dụng các kỹ thuật phân tích và lý thuyết hành vi có kế
hoạch (TPB) để nghiên cứu tác động, liên hệ của các yếu tố tới sự sẵn sàng của các
doanh nghiệp trong vấn đề thành lập HTGDPT.
Thông qua nghiên cứu dữ liệu, Bài luận văn đã cho thấy sự liên hệ của các yếu
tố tới sự sẵn sàng của các doanh nghiệp trong vấn đề thành lập HTGDPT. Thông qua
chạy mô hình PLS-SEM dựa trên thư viện plspm của ngôn ngữ python, Bài luận văn
cũng đồng thời chỉ ra tác động của các yếu tố lên sự sẵn sàng của các doanh nghiệp.
Từ các kết quả đó, Bài luận văn cũng đưa ra một số hàm ý chính sách cho các cơ quan
quản lý nhằm nâng cao tính sẵn sàng cho các doanh nghiệp, tạo điều kiện để thành
lập HTGDPT tại Việt Nam.
1
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
1.1. Tính cấp thiết của vấn đề
Trong thời đại công nghiệp phát triển, năng lượng hóa thạch đươc sử dụng
nhiều, dẫn tới phát thải khí nhà kính (KNK) vẫn đang tăng trên tất cả các lĩnh
vực chính trên toàn cầu, mặc dù với tốc độ chậm hơn. Theo Roy et al. (2018)
cảnh báo thế giới sẽ nóng lên thêm từ 1.5°C tới trên 2°C trong thế kỷ 21 trừ khi
có các biện pháp được đưa ra nhằm đạt được mức giảm sâu mức phát thải ròng
KNK. Thế giới phải đối mặt với các thách thức liên quan tới ô nhiễm môi trường
và biến đổi khí hậu. Khi biến đổi khí hậu xảy ra, nền kinh tế cũng sẽ chịu các tác
động tiêu cực (Bigano et al. (2008), Fankhauser & Tol (2005)).
Hiện tại, có một số biện pháp nhằm giảm thiểu tác động xấu tới môi trường.
Một trong những biện pháp có thể thực hiện để giảm thiểu phát thải khí nhà kính là
đánh thuế carbon. Thuế carbon là một khoản phí áp dụng đối với việc đốt các nhiên
liệu hóa thạch phát thải ra carbon (than, dầu, khí đốt,...). Thuế carbon là chính sách
có thể giúp giảm sử dụng nguyên liệu hóa thạch và khuyến khích sử dụng các nguồn
năng lượng tái tạo. Chính sách thuế carbon có thể rất đơn giản, do đó, chính phủ có
thể thực hiện dễ dàng và nhanh chóng. Chính phủ có thể trực tiếp thu thuế các nguồn
nguyên liệu hóa thạch, từ đó giúp hạn chế phát thải nhà kính. Tuy nhiên, với cách
trên, lượng hạn chế carbon không rõ ràng và chính sách chỉ mang tính chất thúc đẩy
hạn chế tiêu thụ nguyên liệu hóa thạch. Bên cạnh đó, cách này cũng không mang tính
khuyến khích nền kinh tế tuần hoàn carbon.
Ngoài biện pháp đánh thuế carbon, hiện tại các quốc gia còn có thể áp dụng
biện pháp thị trường bằng cách xây dựng và vận hành HTGDPT. Biện pháp này
không những giúp cải thiện vấn đề môi trường mà còn giúp phát triển kinh tế
xanh, bền vững. Theo một số nghiên cứu HTGDPT mang lại lợi ích kinh tế ngắn
hạn trong các trường hợp nhất định. Các nhà sản xuất phát thải carbon thấp, có
sản phẩm thân thiện với môi trường sẽ được hưởng lợi từ việc tham gia vào
HTGDPT. Xia et al. (2020) đã phân tích và đưa ra kết luận rằng nếu sản phẩm
thông thường có lượng phát thải bằng hai lần mức phát thải của các sản phẩm
2
LỜI CẢM ƠN ..........................................................................................................................ii
MỤC LỤC................................................................................................................................iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.............................................................................................viii
TÓM TẮT LUẬN VĂN........................................................................................................ix
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU .............................................................................................. 1
1.1. Tính cấp thiết của vấn đề .......................................................................1
1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.........................................................3
1.3. Câu hỏi nghiên cứu..................................................................................3
1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................3
1.5. Phương pháp nghiên cứu........................................................................4
1.6. Nội dung ....................................................................................................5
CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
LUẬN VỀ HỆ THỐNG GIAO DỊCH PHÁT THẢI VÀ LÝ THUYẾT
HÀNH VI CÓ KẾ HOẠCH.............................................................................................. 6
2.1. Cơ sở lý luận về hệ thống giao dịch phát thải và lý thuyết hành vi
có kế hoạch ............................................................................................................6
2.1.1. Hệ thống giao dịch phát thải .................................................................6
2.1.2. Lý thuyết về hành vi có kế hoạch .......................................................12
2.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu.........................................................17
2.2.1. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài ...............................................18
2.2.2. Tổng quan các nghiên cứu trong nước................................................26
2.2.3. Khoảng trống nghiên cứu....................................................................30
Tóm tắt chương 2 ...............................................................................................31
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.....................................................32
3.1. Thiết kế nghiên cứu...............................................................................32
3.2. Phương pháp nghiên cứu......................................................................34
3.2.1. Dữ liệu và xử lý dữ liệu ......................................................................34
3.2.2. Phân tích dữ liệu .................................................................................41
iv
3.2.3. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu ......................................................42
Tóm tắt chương 3 ...............................................................................................47
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ........................................48
4.1. Thực trạng và lộ trình xây dựng hệ thống giao dịch phát thải tại
Việt Nam ..............................................................................................................48
4.2. Kết quả kiểm định thang đo ................................................................50
4.3. Phân tích dữ liệu ....................................................................................50
4.4. Kết quả mô hình.....................................................................................68
4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu.............................................................74
Tóm tắt chương 4 ...............................................................................................76
CHƯƠNG 5: HÀM Ý CHÍNH SÁCH ........................................................................77
5.1. Các cam kết giảm phát thải của Việt Nam........................................77
5.2. Các giải pháp nâng cao tính sẵn sàng của các doanh nghiệp Việt
Nam trong việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải........................78
5.3. Kiến nghị với các cơ quan quản lý nhằm nâng cao tính sẵn sàng
cho các doanh nghiệp trong việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát
thải ........................................................................................................................80
5.3.1. Xây dựng hệ thống pháp luật và thực hiện thí điểm hệ thống giao dịch
phát thải.............................................................................................................80
5.3.2. Chuẩn bị các mặt về cơ sở dữ liệu, cơ sở hạ tầng khác và con người
cho việc thành lập hệ thống giao dịch phát thải................................................81
5.3.3. Tác động vào thái độ nhằm cải thiện tính sẵn sàng của các doanh
nghiệp với việc tham gia vào hệ thống giao dịch phát thải...............................83
5.3.4. Thay đổi chuẩn mực chủ quan của doanh nghiệp về việc tham gia vào
hệ thống giao dịch phát thải ..............................................................................85
5.3.5. Thay đổi nhận thức kiểm soát của doanh nghiệp về việc tham gia vào
hệ thống giao dịch phát thải ..............................................................................86
5.4. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo..87
5.4.1. Hạn chế của nghiên cứu......................................................................87
5.4.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo...................................................88
v
Tóm tắt chương 5 ...............................................................................................89
KẾT LUẬN...........................................................................................................................90
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................................92
PHỤ LỤC .................................................................................................................................i
vi
DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU
Danh mục hình
Hình 2.1 Mô hình thuyết hành vi có kế hoạch TPB...................................................16
Hình 3.1 Mô hình nghiên cứu...........................................................................................44
Hình 4.1 Cơ cấu sở hữu của các doanh nghiệp tham gia khảo sát.........................51
Hình 4.2 Mức độ phát thải của các doanh nghiệp được khảo sát...........................52
Hình 4.3 Số doanh nghiệp có/ không sử dụng vật liệu tái tạo ................................52
Hình 4.4 Số doanh nghiệp đã niêm yết/ chưa niêm yết.........................................................53
Hình 4.5 Quy mô của các doanh nghiệp tham gia khảo sát .....................................54

