LUẬN VĂN THẠC SĨ NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG LỢI NHUẬN TỚI LỢI SUẤT ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG LỢI NHUẬN, LỢI
SUẤT ĐẦU TƯ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG LỢI NHUẬN TỚI
LỢI SUẤT ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU
1.1 Tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp
1.1.1 Khái niệm
Tăng trưởng lợi nhuận luôn được xem là một trong những vấn đề trọng tâm
trong quá hoạt động và quản lý của bất kỳ doanh nghiệp nào. Nó có ý nghĩa quan
trọng với nhiều đối tượng không chỉ riêng bản thân doanh nghiệp mà bao gồm cả
nhà đầu tư, các tổ chức tài chính cung cấp vốn, cơ quan quản lý. Chính vì vậy, khi
phân tích tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp trong bài luận văn tác giả làm rõ
từng khái niệm liên quan lợi nhuận, tăng trưởng, tăng trưởng lợi nhuận.
Theo Vũ Văn Ninh (2013) lợi nhuận doanh nghiệp là “khoản chênh lệch giữa
doanh thu và chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để đạt được doanh thu đó từ các hoạt
động của doanh nghiệp trong một kỳ nhất định”. Định nghĩa này đồng nhất với các
nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP) nghĩa là lợi nhuận doanh nghiệp
được xác định theo thực tế hoạt động của doanh nghiệp trong kỳ hoạt động đã qua.
Cụ thể lợi nhuận doanh nghiệp được xác định như sau:
Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh:
Lợi nhuận hoạt
động
sản xuất kinh doanh
= Doanh thu
thuần bán hàng
- Giá vốn
hàng bán ra
- Chi phí
bán hàng
- Chi phí
QLDN
Lợi nhuận từ hoạt động tài chính:
Lợi nhuận từ hoạt động
tài chính
= Doanh thu hoạt động
tài chính
− Chi phí
tài chính
Lợi nhuận khác:
Lợi nhuận khác = Thu nhập khác – Chi phí khác
6
Lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp được xác định như sau:
Lợi nhuận
trước thuế
== Lợi nhuận hoạt
động kinh doanh
+ Lợi nhuận hoạt động
tài chính
+ Lợi nhuận
khác
Lợi nhuận sau thuế:
Lợi nhuận sau thuế: là phần lợi nhuận mà các doanh nghiệp thu được sau khi
thanh toán toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp
(Nguyễn Văn Công, 2018, tr.438)
Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trước thuế - Thuế thu nhập doanh
nghiệp
Lợi nhuận sau thuế là phần kết quả tài chính cuối cùng của doanh nghiệp.
Phần lợi nhuận được sử dụng để trích lập các quỹ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp
duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh, chia lợi nhuận, chi trả cổ tức...Do đó lợi
nhuận sau thuế là chỉ tiêu phản ảnh rõ nét kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Từ định nghĩa và cách tính lợi nhuận của doanh nghiệp cho thấy lợi nhuận
doanh nghiệp phụ thuộc chính vào hai thành phần cấu tạo nên lợi nhuận là doanh
thu và chi phí nên mọi yếu tố tác động đến doanh thu và/hoặc chi phí đều làm lợi
nhuận của doanh nghiệp biến động. Do vậy, khi phân tích tình hình biến động lợi
nhuận của doanh nghiệp sẽ giúp nhà quản quản trị, nhà phân tích, nhà đầu tư...thấy
được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp cũng như nhân tố ảnh hưởng đến biến
động đó. Từ đó đưa ra các giải pháp thích hợp để mang lại lợi nhuận cho doanh
nghiệp.
Để phân tích sự biến động của lợi nhuận các kỳ kế toán nhiều tác giả sử dụng
thuật ngữ tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.
Theo Đào Lê Minh (2009) tăng trưởng lợi nhuận “là kết quả của sự khai thác
và tận dụng các cơ hội nảy sinh trong thực tế sản xuất kinh doanh của doanh
nghiệp”. Điều đó có nghĩa doanh nghiệp muốn đạt mục tiêu tăng trưởng phải biết
nắm bắt thành công những cơ hội trên cơ sở tận dụng tối đa nguồn lực và phương
7
tiện hiện có của doanh nghiệp. Ở một khía cạnh khác để lượng hóa tăng trưởng lợi
nhuận của doanh nghiệp Nguyễn Văn Công (2018) dùng tỷ lệ tăng trưởng lợi
nhuận.
Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận: Được tính bằng cách so sánh lợi nhuận lợi nhuận
kỳ thực hiện với lợi nhuận sau thuế kỳ gốc bằng tỷ lệ %. Hay chính là phần trăm
thay đổi lợi nhuận của doanh nghiệp của kỳ thực hiện so với kỳ gốc.
Mức biến động tăng (+)
hoặc giảm (-) lợi nhuận kỳ
phân tích so với kỳ gốc
= Lợi nhuận kỳ phân tích − Lợi nhuận kỳ gốc
Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận (%)
=
Mức độ biến động lợi nhuận kỳ phân tích so với kỳ gốc
Lợi nhuận kỳ gốc
x 100
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii
MỤC LỤC................................................................................................................ iii
DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT..................................................................v
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ........................................................ vi
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ................................................................ vii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG LỢI NHUẬN, LỢI
SUẤT ĐẦU TƯ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG LỢI NHUẬN TỚI
LỢI SUẤT ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU.............................................................................5
1.1 Tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp.................................................5
1.1.1 Khái niệm ....................................................................................................5
1.1.2 Các nhân tố tác động đến tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp ...........7
1.1.3 Vai trò của tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp.......................................11
1.2 Lợi suất đầu tư cổ phiếu................................................................................12
1.2.1 Khái niệm ..................................................................................................12
1.2.2 Phương pháp lợi suất đầu tư......................................................................14
1.3 Tác động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất đầu tư cổ phiếu ........16
1.3.1 Mối quan hệ giữa tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất đầu tư cổ phiếu.......16
1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới lợi suất đầu tư cổ phiếu..................................18
CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG
CỦA TĂNG TRƯỞNG LỢI NHUẬN TỚI LỢI SUẤT ĐẦU TƯ CỔ PHIẾU.25
2.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu về tác động của thông tin lợi nhuận
đến lợi suất đầu tư cổ phiếu................................................................................25
2.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến lợi
suất đầu tư cổ phiếu.............................................................................................28
2.3 Khoảng trống nghiên cứu .............................................................................34
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................................36
3.1 Thiết kế nghiên cứu .......................................................................................36
iv
3.2 Mô hình kiểm định tác động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất đầu tư
cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam..............................................37
3.2.1 Xây dựng giả thuyết ..................................................................................37
3.2.2 Mô hình phân tích......................................................................................38
3.2.3 Phương pháp ước lượng ............................................................................38
3.2.4 Phương pháp đo lường các biến trong mô hình ........................................43
3.2.5 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu .....................................................49
CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU......................................52
4.1 Thống kê mô tả...............................................................................................52
4.2 Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình .....................................54
4.3 Kết quả hồi quy theo Pooled OLS, FEM, REM và kiểm định ..................55
4.3.1 Kết quả hồi quy theo Pooled OLS, FEM, REM........................................55
4.3.2 Kiểm định các khuyết tật của mô hình......................................................57
4.4 Kết quả hồi quy theo mô hình FGLS...........................................................60
4.5 Phân tích kết quả ...........................................................................................61
CHƯƠNG 5: HÀM Ý CHÍNH SÁCH...................................................................65
5.1 Đối với doanh nghiệp....................................................................................65
5.2 Đối với nhà quản lý.......................................................................................66
5.3 Đối với nhà đầu tư ........................................................................................67
KẾT LUẬN..............................................................................................................69
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................71
PHỤ LỤC................................................................................................................... i
v
DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
Từ viết tắt Tên đầy đủ
CTCP Công ty cổ phần
HSX Sở giao dịch Tp. Hồ Chí Minh
NDT Nhà đầu tư
TT Thông tư
TTCK Thị trường chứng khoán
UBCKNN Ủy ban chứng khoán nhà nước
vi
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Kiểm định giả thiết cho OLS....................................................................40
Bảng 3.2. Kiểm định giả thuyết cho mô hình FEM và REM....................................43
Bảng 3.3. Dự kiến dấu của các biến số .....................................................................49
Bảng 3.4. Số lượng doanh nghiệp lựa chọn làm mẫu nghiên cứu theo ....................51
Bảng 4.1. Tổng hợp số quan của các biến.................................................................52
Bảng 4.2. Thống kê các biến trong mô hình .............................................................53
Bảng 4.3. Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình ....................................54
Bảng 4.4. Kết quả chạy mô hình Pooled OLS ..........................................................55
Bảng 4.5. Kết quả chạy mô hình tác động cố định FEM..........................................56
Bảng 4.6. Kết quả hồi quy mô hình tác động ngẫu nhiên REM ...............................57
Bảng 4.7 Kết quả kiểm định Hausman .....................................................................58
Bảng 4.8. Kết quả kiểm định đa cộng tuyến .............................................................60
Bảng 4.9. Kết quả hồi quy theo FGLS......................................................................61
Bảng 4.10. So sánh kết quả nghiên cứu với các nghiên cứu trước đây ....................62
DANH MỤC HÌNH
Hình 3.1. Thiết kế nghiên cứu...................................................................................36
Hình 4.1. Kết quả kiểm định phương sai sai số thay đổi ..........................................59
Hình 4.2. Kết quả kiểm tự tương quan......................................................................59
vii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Đề tài nghiên cứu tác động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất sinh đầu tư
cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam với mẫu thu thập được gồm 570
quan sát trong giai đoạn 2018-2022. Áp dụng phương pháp mô hình định lượng với
dữ liệu bảng thì kết quả thu được cho thấy tăng trưởng lợi nhuận lợi của doanh
nghiệp tác động mạnh mẽ đến lợi suất đầu tư cổ phiếu và là mối quan hệ đồng biến.
Kết quả nghiên cứu phù hợp với các giả thuyết nghiên cứu cũng như có sự tương
đồng với các nghiên cứu trước đây của các học giả trong nước cũng như nước ngoài
ở các thị trường chứng khoán khác nhau. Nghiên cứu cũng chỉ ra ngoài biến tăng
trưởng lợi nhuận thì biến kiểm soát trong mô hình là tỷ lệ giá trị trên giá trị sổ sách
và thanh khoản của cổ phiếu cũng có tương quan đồng biến với lợi suất đầu tư cổ
phiếu. Nhưng trong đó yếu tố thanh khoản của cổ phiếu kết quả trái ngược với giả
thuyết nghiên cứu của tác giả. Điều này cũng được lý giải do thị trường chứng
khoán Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển nên có nét tương đồng với các
thị trường mới nổi trên thế giới vì vậy kết quả nghiên cứu có sự tương đồng với
nghiên cứu của Jun, Marathe, Shawhy (2003) thực hiện nghiên cứu trên thị trường
chứng khoán mới nổi ở khu vực Châu Á, Châu Phi, Mỹ Latinh và trái ngược với lý
thuyết phần bù rủi ro cho rằng thanh khoản càng thấp thì lợi suất đầu tư càng cao để
bù đắp rủi ro về thanh khoản.
Từ kết quả nghiên cứu tác giả đưa ra hàm ý chính sách đối với các nhà đầu tư,
doanh nghiệp niêm yết, cơ quan quản lý để tạo ra môi trường đầu tư lành mạnh với
nhiều cơ hội đầu tư phong phú. Ngoài ra, nhà đầu tư có nhìn toàn diện hơn về nhân
tố tác động đến lợi suất sinh lời nhằm đưa ra những chiến đầu tư phù hợp mang lại
hiệu quả cao. Bên cạnh đó tác giả cũng chỉ ra những hạn chế của đề tài và đề xuất
những hướng nghiên cứu trong tương lai để vấn đề nghiên cứu hoàn thiện hơn.
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Sau hơn hai thập kỷ đi vào hoạt động, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có
những bước phát triển nhanh chóng về quy mô. Theo thống kê của UBCKNN thì
mức vốn hóa TTCK năm 2022 đạt 4.758 nghìn tỷ tương đương 42% GDP và mức
vốn hóa cao nhất từ trước đến nay đạt mức là 5.838 nghìn tỷ (năm 2021) tương
đương 93% GDP năm 2021. Không chỉ về tăng trưởng về vốn hóa, số lượng doanh
nghiệp niêm yết tăng mạnh tính đến tháng 10/2022 có 1598 công ty niêm yết gấp rất
nhiều lần so với lúc thị trường mới thành lập chỉ có 2 doanh nghiệp niêm yết. Bên
cạnh đó, số lượng người tham gia đầu tư cũng tăng mạnh tính hết năm 2022 đạt
6.87 triệu tài khoản chứng khoán tương đương 6.2% dân số vượt kế hoạch đặt ra
theo chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến 2030, tầm nhìn đến
năm 2045 (số lượng nhà đầu tư đạt 5% dân số năm 2025 và 8% dân số vào năm
2030). Trong sự phát triển chung của thị trường có sự đóng góp rất quan trọng từ
phía nhà đầu tư giúp doanh nghiệp giải quyết được phần lớn vốn dài hạn để phát
triển, mở rộng sản xuất kinh doanh qua đó thúc đẩy tăng trưởng và phát triển nền
kinh tế trong nước. TTCK không chỉ đảm nhiệm là một kênh dẫn vốn quan trọng
của nền kinh tế mà là còn một kênh đầu tư sinh lời, giúp đa dạng hóa danh mục đầu
tư và giảm rủi ro, khuyến khích người dân tiết kiệm nhiều hơn để tham gia đầu tư.
Theo đề án “Chiến lược tài chính đến năm 2030” của Chính phủ đề ra mục
tiêu phát triển TTCK theo định hướng ổn định, hoạt động an toàn, hiệu quả, có cơ
cấu hợp lý, cân đối giữa thị trường tiền tệ với thị trường vốn nhằm tạo cơ hội đầu tư
tốt cho cả nhà đầu tư khi tham gia đầu tư trên thị trường cũng như cơ hội có được
nguồn vốn với chi phí vốn hợp lý của các công ty niêm yết. Để đạt được mục tiêu
trên TTCK phải cung cấp cho nhà đầu tư một môi trường đầu tư lành mạnh với các
cơ hội lựa chọn phong phú mang lại một tỷ suất sinh lời hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu
chỉ ra rằng lợi suất đầu tư cổ phiếu của cổ phiếu là nhân tố ảnh hưởng đến quyết
định đầu tư của của nhà đầu tư (Nagy và Obenberger, 1994). Nhưng trong đầu tư thì
lợi nhuận luôn gắn liền với rủi ro lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng cao và ngược
lại. Chính vì vậy, để giảm thiểu được rủi ro trong đầu tư đòi hỏi nhà đầu tư có sự
2
am hiểu về lợi suất đầu tư cổ phiếu và các nhân tố tác động đến lợi suất đầu tư.
Việc đánh giá các nhân tố tác động đến lợi suất đầu tư cổ phiếu đã được thực
hiện bởi nhiều học giả như Al-Tamimi và cộng sự (2007) định lượng mối tương
quan trên kết quả chỉ ra rằng tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp ảnh hưởng
mạnh đến lợi suất đầu tư của cổ phiếu, ngoài ra còn chịu ảnh hưởng bởi nhân tố vĩ
mô bao gồm cung tiền và GDP, lạm phát. Ở một nghiên cứu khác, Mehr-un-Nisa và
Nishat (2012) cũng cho thấy lợi nhuận của doanh nghiệp tác động mạnh và cùng
chiều giá của cổ phiếu, bên cạnh đó giá cổ phiếu chịu tác động bởi lãi suất, lạm
phát, tăng trưởng GDP và các chỉ số tài chính của doanh nghiệp. Tại thị trường
chứng khoán Việt Nam, Trương Đông Lộc (2014) thực nghiệm mối quan hệ các
nhân tố tác động đến lợi suất đầu tư cổ phiếu, kết quả cũng chứng minh được tăng
trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp tác động lợi suất đầu tư của cổ phiếu. Qua các
nhiều nghiên cứu cả về mặt lý thuyết cũng như thực nghiệm cho thấy có nhiều nhân
tố khác nhau ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lời của cổ phiếu nhưng tổng hợp lại hình
thành nên hai nhóm yếu tố: nhóm yếu tố vĩ mô và nhóm yếu tố nội tại doanh
nghiệp. Trong đó, đặc biệt nhân tố tăng trưởng lợi nhuận có tác động mạnh mẽ tới
lợi suất đầu tư cổ phiếu.
Để các nhà đầu tư có cái nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa tăng
lợi nhuận của doanh nghiệp với lợi suất đầu tư cổ phiếu nhằm tìm ra những cơ hội
hoặc tránh được những rủi ro khi tham gia đầu tư, chủ đề nghiên cứu được lựa chọn
làm vấn đề nghiên cứu trong luận văn này “Nghiên cứu tác động của tăng trưởng
lợi nhuận tới lợi suất đầu tư cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung:
Luận văn phân tích và đánh giá tác động của tăng trưởng lợi nhuận doanh
nghiệp tới lợi suất đầu tư cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam, từ đó rút
ra các hàm ý chính sách giúp nhà đầu tư cải thiện hiệu quả đầu tư trên thị trường
thông qua những thông tin về tăng trưởng lợi nhuận.
Mục tiêu cụ thể:
3
✓ Hệ thống hoá cơ sở lý thuyết về lợi suất đầu tư, các yếu tố ảnh hưởng đến
lợi suất đầu tư và vai trò của nhân tố tăng trưởng lợi nhuận.
✓ Phân tích tác động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất đầu tư cổ phiếu
trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
✓ Đưa ra các hàm ý chính sách giúp cải thiện hiệu quả đầu tư cho các nhà
đầu tư thông qua nghiên cứu nhân tố về tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp
niêm yết.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tác động của tăng trưởng lợi nhuận của
doanh nghiệp tới lợi suất đầu tư của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt
Nam.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: phân tích tác động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất đầu tư
của cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam
Về không gian: luận văn tập trung nghiên cứu 30 doanh nghiệp phi tài chính
được phân theo tiêu chuẩn ngành GICS niêm yết trên Sở giao dịch Chứng khoán
thành phố Hồ Chí Minh.
Về thời gian: luận văn tập trung phân tích dữ liệu trong giai đoạn từ 2018 –
2022.
4. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp chủ đạo là phương pháp định lượng và tổng
hợp đối chiếu, so sánh.
Phương pháp định lượng: tác giả sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (OLS
pooled, REM, FEM) nhằm lượng hóa tác động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi
suất đầu tư cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Trước tiên, tác giả kiểm
định các khuyết tật của mô hình gồm hiện tượng đa cộng tuyến, tự tương quan,
4
phương sai thay đổi. Sau đó dùng kiểm Huasman để lựa chọn mô hình phù hợp với
dữ liệu nghiên cứu. Cuối cùng dùng mô hình định lượng FGLS khắc phục các
khuyết tật của mô hình lựa chọn.
5. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 5 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về tác động của tăng trưởng lợi
nhuận tới lợi suất đầu tư cổ phiếu.
Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tăng trưởng lợi nhuận, lợi suất đầu tư và tác
động của tăng trưởng lợi nhuận tới lợi suất đầu tư cổ phiếu.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu
Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu
Chương 5: Hàm ý chính sách

