LUẬN VĂN THẠC SĨ NGHIÊN CỨU TIỀN KỸ THUẬT SỐ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG, KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH VỚI VIỆT NAM
Trong thời đại kỷ nguyên số, tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC)
nhận được sự quan tâm đặc biệt các quốc gia, định chế tài chính và công chúng. Luận
văn nghiên cứu tổng quan về khái niệm, đặc điểm, lợi ích và rủi ro của tiền kỹ thuật
số ngân hàng trung ương từ kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới và đưa ra hàm
ý chính sách cho Việt Nam. Qua nghiên cứu, luận văn rút ra khái niệm CBDC là tiền
điện tử ngân hàng trung ương hoạt động trên nền tảng công nghệ số, đóng vai trò là
phương tiện trao đổi và lưu trữ giá trị như các loại tiền pháp định khác. Đặc điểm
chính của CBDC là tiền pháp định có hiệu lực thanh toán bắt buộc với tốc độ xử lý
giao dịch nhanh chóng, tức thời và được sự quản lý của Ngân hàng Trung ương.
Phát triển CBDC của các quốc gia Trung Quốc, Thụy Điển và Bahamas là
kinh nghiệm cần thiết cho Việt Nam trong quá trình nghiên cứu xây dựng CBDC.
Kinh nghiệm của Trung Quốc là hướng đến tăng cường chủ quyền tiền tệ quốc tế,
thúc đẩy tài chính toàn diện, tiết giảm nguồn lực chi phí, phòng chống tội phạm, chế
độ ẩn danh cao nhưng vẫn được kiểm soát. Kinh nghiệm phát hành CBDC Bahamas
là tăng cường giao dịch thanh toán, chủ động kiểm soát hoạt động rửa tiền, bất hợp
pháp, giảm chi phí chuyển tiền, hướng đến tài chính toàn diện. Với kinh nghiệm Thụy
Điển tìm kiếm các giải pháp thanh toán mới ứng phó trước sự suy giảm sử dụng tiền
mặt, tăng cường hiện đại hóa hệ thống tiền tệ an toàn và cung cấp phiên bản tiền giá
trị mang đến cho người dùng giá trị ổn định và phương tiện thanh toán hiệu quả.
Các lợi thế Việt Nam đang trong thời kỳ dân số vàng, chiến lược của Chính
Phủ về thúc đẩy phát triển kinh tế số, xã hội số và sự giảm dần lưu thông tiền giấy là
môi trường thuận lợi phát triển CBDC. Song những rủi ro về khung pháp lý hiện chưa
có quy định các loại hình tiền điện tử trên môi trường công nghệ số, về đảm bảo an
ninh hạng, bảo mật dữ liệu, về nghiên cứu thiết kế CBDC phù hợp với môi trường
kinh tế Việt Nam là những thách thức khi phát triển CBDC tại Việt Nam.
Luận văn đề xuất hệ thống giải pháp với Chính Phủ, NHTW, doanh nghiệp và
người sử dụng và biện luận rằng Việt Nam cần xây dựng và phát triển CBDC là xu
thế tất yếu trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ mạnh mẽ, điều này thúc đẩy đẩy tài
chính toàn diện, công nghệ tài chính và hướng đến các mục tiêu quốc gia về chuyển
đổi nền kinh tế số, xã hội số của Chính Phủ.
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trên toàn cầu phương thức thanh toán đã thay đổi mạnh mẽ dựa trên nền tảng
công nghệ số. Các quốc gia trên thế giới đã thay đổi thanh toán bằng việc giảm lượng
tiền giấy thông qua việc giảm mệnh giá lớn tiền giấy như Ấn Độ, cho đến loại bỏ tiền
xu ở Hàn Quốc, Argentina và Venezuela đã sử dụng Bitcoin. Tại Châu Âu và Mỹ,
việc sử dụng tiền mặt đã giảm bớt thông qua các giao dịch trực tuyến và việc sử dụng
thanh toán bằng thẻ ngày càng tăng. Các quốc gia trên thế giới đã nhận thấy cần thiết
phát triển tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) dựa trên nền tảng công
nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật. Theo ngân hàng thanh toán
quốc tế (BIS,2020) tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương là công cụ thanh toán kỹ
thuật số của tiền giấy được phát hành và quản lý bởi các ngân hàng trung ương. Hiện
các ngân hàng trung ương đang tìm hiểu khi giới thiệu CBDC sẽ có những tác động,
ảnh hưởng nào đến tài chính và kinh tế mỗi quốc gia, Boar và Wehrli (2021) cho biết
86% NHTW đã tích cực nghiên cứu tiềm năng phát hành CBDC, 60% NHTW đang
thử nghiệm công nghệ này và 14% NHTW đang trong giai đoạn phát triển và thí điểm
CBDC, chính vì vậy thúc đẩy nghiên cứu CBDC tại Việt Nam là xu thế tất yếu trong
thời đại công nghệ số, kinh tế số và hướng đến phương thức thanh toán mới cùng các
quốc gia trên thế giới.
Theo Quyết định 942/QĐ- TTg năm 2021, Thủ tướng đã phê duyệt “Chiến
lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021- 2025, định
hướng đến năm 2030” một trong các nhiệm vụ trọng tâm là ứng dụng mạnh mẽ, hiệu
quả các công nghệ số mới như điện toán đám mây (Cloud Computing), dữ liệu lớn
(Big Data), Internet vạn vật (IoT), di động (Mobility), AI trí tuệ nhân tạo, chuỗi khối
(Blockchain), đồng thời mục tiêu trong những năm tới Việt Nam thuộc nhóm 50 nước
dẫn đầu về chỉ số tham gia điện tử và chỉ số dữ liệu mở và chỉ đạo NHNN nghiên
cứu, xây dựng và thí điểm sử dụng tiền ảo dựa trên công nghệ chuỗi khối. Các quyết
sách đó của Chính phủ thể hiện Việt Nam đang có động thái quan tâm, chú trọng đến
công nghệ số và Chính phủ, NHNN đang quan sát thận trọng, chủ động trong việc
tiến tới nghiên cứu và phát triển CBDC tại Việt Nam.
2
Giới thiệu CBDC trở nên cấp thiết và sẽ có tác động quan trọng với
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN............................................................................................................ii
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH ..........................................................................v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT..................................................................................vii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN ............................................ix
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TIỀN
KỸ THUẬT SỐ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG...................................................5
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài....................................5
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài ..................................................................5
1.1.2. Các nghiên cứu trong nước ......................................................................8
1.1.3. Lý thuyết có tính kế thừa và khoảng trống nghiên cứu ..........................8
1.2. Cơ sở lý thuyết về tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) .............9
1.2.1. Khái niệm, đặc điểm và ứng dụng của CBDC.........................................9
1.2.2. Cấu trúc vận hành của CBDC................................................................17
1.2.3. Lợi ích và rủi ro của việc phát hành CBDC ..........................................25
1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát hành CBDC..............................29
Kết luận chương 1 ...................................................................................................31
CHƯƠNG 2: KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ
THỬ NGHIỆM TIỀN KỸ THUẬT SỐ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ BÀI
HỌC RÚT RA CHO VIỆT NAM..........................................................................32
2.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về thử nghiệm CBDC.............32
2.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc ................................................................32
2.1.2. Kinh nghiệm của Bahamas.....................................................................41
2.1.3. Kinh nghiệm của Thụy Điển...................................................................49
2.2. Bài học rút ra cho Việt Nam ...........................................................................56
Kết luận chương 2 ...................................................................................................59
iv
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GỢI Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM TRONG
NGHIÊN CỨU VÀ THỬ NGHIỆM TIỀN KỸ THUẬT SỐ NGÂN HÀNG
TRUNG ƯƠNG.......................................................................................................61
3.1. Sự cần thiết của việc nghiên cứu và thử nghiệm tiền kỹ thuật số ngân hàng
trung ương tại Việt Nam.........................................................................................61
3.2 . Đánh giá khả năng thử nghiệm CBDC tại Việt Nam..................................62
3.2.1 Phân tích ma trận SWOT........................................................................65
3.2.2 Kết luận về khả năng thử nghiệm CBDC tại Việt Nam từ mô hình SWOT
..................................................................................................................75
3.3. Thách thức đặt ra khi NHNN Việt Nam áp dụng CBDC.............................77
3.4. Khuyến nghị chính sách cho Việt Nam ..........................................................78
3.4.1 Hàm ý chính sách .....................................................................................78
3.4.2 Gợi ý giải pháp..........................................................................................80
Kết luận chương 3 ...................................................................................................86
KẾT LUẬN..............................................................................................................88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................90
v
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH
Bảng
Bảng 1.1: Phân biệt tiền điện tử, tiền ảo Bitcoin, tiền kỹ thuật số............................15
Bảng 1.2: Tính năng cốt lõi của CBDC ....................................................................22
Bảng 2.1: Đặc điểm DC/EP so với các phương tiện thanh toán khác ......................34
Bảng 2.2: Mục tiêu phát hành DC/EP Trung Quốc ..................................................41
Bảng 2.3: Công nghệ sổ cái phân tán của các quốc gia ............................................57
Bảng 2.4: Quan điểm và tiến độ phát triển CBDC của các quốc gia ........................58
Bảng 2.5: Thiết kế CBDC của Trung Quốc, Bahamas, Thụy Điển ..........................58
Bảng 3.1: Mục tiêu phát triển kinh tế số, xã hội số của Chính phủ ..........................71
Bảng 3.2: Phân tích ma trận SWOT..........................................................................76

