LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH ĐÔNG HÀ NỘI
Để thực hiện đề tài: “Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng trả nợ
vay của khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển
Nông thôn Việt Nam - chi nhánh Đông Hà Nội”, tác giả quyết định thực hiện
phân tích các yếu tố có tác động đến khả năng trả nợ vay của khách hàng doanh
nghiệp dựa trên quy trình thẩm định của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển
Nông thôn Việt Nam - chi nhánh Đông Hà Nội. Tác giả đã sử dụng phƣơng pháp
định lƣợng. Trƣớc hết, tác giả tổng hợp các yếu tố có thể ảnh hƣởng đến khả
năng trả nợ vay của khách hàng doanh nghiệp, tiếp đó là thực hiện hồi quy logit
để xem xét mô hình nào có kết quả phù hợp nhất. Sau đó, tác giả khai thác sâu
vào mô hình bằng cách thực hiện chẩn đoán mô hình trên. Kết quả của các kiểm
định Pearson Chi2, Hosmer - Lemeshow Chi2 và khả năng dự báo đều cho thấy
mô hình đƣợc lựa chọn là phù hợp với dữ liệu mẫu.
Mô hình đƣợc thực hiện ban đầu là mô hình hồi quy gồm 9 biến: Thời gian
vay; Tài sản đảm bảo; Tỷ lệ Vốn lƣu động/Tổng tài sản; Tỷ lệ lợi nhuận trƣớc
thuế, trƣớc lãi vay/Tổng tài sản; Tỷ lệ Vốn chủ sở hữu/Tổng tài sản; Tỷ lệ Doanh
thu thuần/Tổng tài sản; Quy mô tổng tài sản của khách hàng; Số năm hoạt động
kinh doanh của khách hàng; Loại hình doanh nghiệp nhà nƣớc sẽ là các biến độc
lập. Đây là mô hình phù hợp nhất đối với mục tiêu nghiên cứu của tác giả. Kết
hợp với thực tế, mô hình hồi quy đã chứng minh đƣợc các yếu tố trên đều có tác
động nhất định đến khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp, đồng thời mô
hình cũng có thể dự báo khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp chính xác
đến 91.73%.
Sau khi thực hiện phân tích kết quả nghiên cứu, tác giả đã đề xuất một số
giải pháp dựa trên các yếu tố tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng doanh
nghiệp nhằm giúp Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn - Chi nhánh
Đông Hà Nội tăng cƣờng triển khai công tác quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả
hơn.
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Sự cạnh tranh trong thị trƣờng tài chính đã trở nên vô cùng khốc liệt trong
bối cảnh hội nhập thị trƣờng quốc tế và toàn cầu hóa (Ngân hàng thế giới 2009).
Các ngân hàng thƣơng mại phát triển là cơ sở để phát triển nền kinh tế. Để nâng
cao năng lực cạnh tranh, tăng cƣờng uy tín của thƣơng hiệu, tăng trƣởng lợi
nhuận, các ngân hàng cần phải thực hiện các chính sách đa dạng hóa sản phẩm,
dịch vụ. Hoạt động tín dụng là hoạt động chính, mang lại lợi nhuận lớn cho các
ngân hàng thƣơng mại. Tuy nhiên, đây là hoạt động chƣa đựng nhiều rủi ro nhất
trong hoạt động của ngân hàng. Rủi ro tín dụng có nhiều nguyên nhân, trong đó
khả năng trả nợ của khách hàng là nguyên nhân chính dẫn đến rủi ro tín dụng của
ngân hàng.
Trên thế giới hiện nay, có nhiều mô hình ƣớc lƣợng xác suất vỡ nợ của khách
hàng dựa trên xếp hạng tín dụng của các tổ chức uy tín nhƣ Standard&Poor,
Moodys‟, Fitch,... Trong đó có thể nói mô hình Z-score ƣớc lƣợng xác suất vỡ nợ
của Altman từ năm 1968 đƣợc áp dụng khá phổ biến và rộng rãi. Tiếp đến là rất
nhiều những nghiên cứu sử dụng mô hình Logit dự báo xác suất vỡ nợ của đối
tƣợng là khách hàng vay vốn. Nhƣ trong nghiên cứu của Irakli Ninua (2008), tác giả
đã đánh giá rủi ro tín dụng của khoản vay thông qua một biến phụ thuộc - tỷ lệ
khoản vay không hoàn trả (LLR). Chiara Pederzoli và Costanza Torricelli (2010) đã
sử dụng các chỉ số tài chính và năng lực tài chính để dự đoán xác suất trả nợ của các
DN nhỏ bao gồm bốn chỉ tiêu chính: tỷ lệ nợ dài hạn/tổng
LỜI CAM ĐOAN DANH DỰ CỦA TÁC GIẢ VỀ TÍNH TRUNG THỰC, HỢP
PHÁP CỦA NGHIÊN CỨU ........................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.....................................................................................vi
DANH MỤC BẢNG.................................................................................................vii
DANH MỤC HÌNH ẢNH ...................................................................................... viii
TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN..............................................ix
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY VÀ CÁC
YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH
HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI............................8
1.1. Những vấn đề cơ bản về tín dụng, rủi ro tín dụng, doanh nghiệp và khả
năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp ............................................................8
1.1.1. Tổng quan về tín dụng...........................................................................8
1.1.2. Khái niệm về rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay khách hàng
doanh nghiệp......................................................................................................11
1.1.3. Khái niệm doanh nghiệp và vai trò của khách hàng doanh nghiệp đối
với hoạt động của ngân hàng ............................................................................12
1.1.4. Khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp .................................13
1.2. Các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng trả nợ vay của khách hàng doanh
nghiệp ....................................................................................................................18
1.2.1. Yếu tố khách quan ...............................................................................18
1.2.2. Yếu tố chủ quan ...................................................................................21
1.3. Các phƣơng pháp đánh giá khả năng trả nợ vay của khách hàng doanh
nghiệp tại các ngân hàng thƣơng mại..................................................................23
1.3.1. Mô hình chuẩn đoán (Heuristic models) ............................................23
1.3.2. Mô hình thống kê (Statistical models) ...............................................24
1.3.3. Mô hình quan hệ nhân quả (Causal models)......................................27
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .....................................................30
iv
2.1. Thiết kế nghiên cứu.....................................................................................30
2.2. Xây dựng giả thuyết ....................................................................................31
2.3. Chọn mẫu nghiên cứu.................................................................................36
2.4. Mô hình và phƣơng pháp ứng dụng...........................................................37
CHƢƠNG 3: TÌNH HÌNH TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG DOANH
NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
VIỆT NAM - CHI NHÁNH ĐÔNG HÀ NỘI ........................................................42
3.1. Giới thiệu về Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam
- Chi nhánh Đông Hà Nội ....................................................................................42
3.1.1. Quá trình hình thành và phát triển ......................................................42
3.1.2. Cơ cấu tổ chức và chức năng của các phòng ban ..............................44
3.1.3. Cơ cấu nhân sự giai đoạn 2019 – 2021................................................45
3.1.4. Kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2019 - 2021 ........................46
3.2. Tình hình trả nợ của khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp
và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Đông Hà Nội..............................47
3.3. Tình hình hoạt động chung của khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng
Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Đông Hà Nội........49
3.3.1. Theo loại hình sở hữu ...........................................................................49
3.3.2. Theo quy mô vốn ..................................................................................50
3.3.3. Theo ngành nghề...................................................................................52
CHƢƠNG 4: PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG
TRẢ NỢ VAY CỦA KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG
NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM AGRIBANK - CHI
NHÁNH ĐÔNG HÀ NỘI........................................................................................54
4.1. Thống kê mô tả biến...................................................................................54
4.2. Phân tích tƣơng quan giữa các biến.............................................................57
4.3. Mô hình hồi quy tổng quát..........................................................................58
4.3.1. Xây dựng mô hình tính toán xác suất trả nợ........................................58
4.3.2. Tính xác suất vỡ nợ ..............................................................................65
4.3.3. Kiểm tra tính phù hợp của mô hình với mẫu dữ liệu đối chứng.........66
v
4.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu....................................................................67
CHƢƠNG 5: GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TRẢ NỢ VAY CỦA
KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ
PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH ĐÔNG HÀ NỘI ....71
5.1. Định hƣớng phát triển tín dụng của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát
triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Đông Hà Nội tới năm 2025...............71
5.2. Giải pháp nâng cao khả năng trả nợ vay của khách hàng doanh nghiệp
tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam - Chi nhánh
Đông Hà Nội.........................................................................................................72
5.2.1. Giải pháp về các yếu tố từ khách hàng..............................................72
5.2.2. Giải pháp về yếu tố từ khoản vay ......................................................73
5.2.3. Nâng cao chất lƣợng phân tích và thẩm định tín dụng ....................73
5.2.4. Nâng cao kiểm soát các khoản vay sau khi giải ngân......................74
5.2.5. Nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ ..................75
KẾT LUẬN...............................................................................................................76
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................78
PHỤ LỤC..................................................................................................................81
vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
CBCNV Cán bộ công nhân viên
CBTD Cán bộ tín dụng
DN Doanh nghiệp
KHDN Khách hàng doanh nghiệp
KNTN Khả năng trả nợ
NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc
NHTM Ngân hàng thƣơng mại
TCTD Tổ chức tín dụng
XHTD Xếp hạng tín dụng
vii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Phân loại khách hàng và khả năng trả nợ ..............................................16
Bảng 2.1. Danh sách biến độc lập trong mô hình nghiên cứu ..................................32
Bảng 3.1. Cơ cấu nhân sự tại Agribank Đông Hà Nội giai đoạn 2019 – 2021.........45
Bảng 3.2. Kết quả tài chính của Agribank Đông Hà Nội giai đoạn 2019 - 2021 ...46
Bảng 3.3. Dƣ nợ quá hạn của KHDN tại Agribank Đông Hà Nội giai đoạn 2019 -
2021...........................................................................................................................48
Bảng 3.4. Số lƣợng KHDN có quan hệ tín dụng với Agribank Đông Hà Nội giai
đoạn 2019-2021 theo loại hình sở hữu......................................................................49
Bảng 3.5. Số lƣợng KHDN có quan hệ tín dụng với Agribank Đông Hà Nội giai
đoạn 2019-2021 theo quy mô vốn.............................................................................51
Bảng 3.6. Số lƣợng KHDN có quan hệ tín dụng với Agribank Đông Hà Nội giai
đoạn 2019-2021 theo ngành nghề .............................................................................52
Bảng 4.1. Tỷ lệ khả năng trả nợ của KHDN theo mẫu dữ liệu 599 quan sát .......54
Bảng 4.2. Thống kê mô tả các biến...........................................................................55
Bảng 4.3. Tỷ trọng doanh nghiệp Nhà nƣớc trong mẫu nghiên cứu.........................56
Bảng 4.4. Ma trận tƣơng quan...................................................................................57
Bảng 4.5. Tốm tắt kết quả mô hình gốc ...................................................................58
Bảng 4.6. Kết quả hồi quy các biến trong mô hình gốc ..........................................59
Bảng 4.7. Kiểm định Wald Test cho biến NHĐ......................................................60
Bảng 4.8. Kết quả hồi quy sau khi loại biến NHĐ ..................................................60
Bảng 4.9. Kiểm định Wald Test cho biến LNTT ....................................................61
Bảng 4.10. Kết quả hồi quy sau khi loại biến LNTT ..............................................61
Bảng 4.11. Kiểm định Wald Test cho biến DTT ......................................................62
Bảng 4.12. Kết quả hồi quy sau khi loại biến DTT.................................................62
Bảng 4.13. Kiểm định Wald Test cho biến TSBĐ....................................................63
Bảng 4.14. Kết quả hồi quy sau khi loại biến TSBĐ ..............................................63
Bảng 4.15. Tỷ lệ chính xác của mô hình nghiên cứu ..............................................64
Bảng 4.16. Kết quả kiểm định Hosmer and Lemeshow ..........................................65
Bảng 4.17. Tỷ lệ chính xác của mô hình đối chứng..................................................66
viii
DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 2.1. Thiết kế nghiên cứu ............................................................................... 30
Hình 2.2. Giả thuyết nghiên cứu ............................................................................ 31
Hình 2.3. Mô hình xác suất tuyến tính và mô hình hồi quy tuyến tính ................... 39
Hình 3.1. Sơ đồ tổ chức của Agribank Chi nhánh Đông Hà Nội ............................
