LUẬN VĂN THẠC SĨ THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP CHO PHÚC LỢI BỔ SUNG TRONG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở VIỆT NAM
Phúc lợi bổ sung trong doanh nghiệp (DN) là những quyền lợi của người lao
động (NLĐ) sẽ được hưởng bao gồm tiền, dịch vụ với giá khuyến mại, các tiện ích
không phải trả tiền (ngoại trừ tiền lương và tiền thưởng).
Phúc lợi bổ sung cho NLĐ khi được quan tâm một cách chu đáo sẽ có ý nghĩa
tích cực đối với NLĐ và DN. Đối với DN, nó cho thấy được trách nhiệm của DN đối
với cộng đồng xã hội, giúp tăng động lực làm việc, qua đó thúc đẩy tăng năng suất và
chất lượng công việc. Do đó, NLĐ khi được hưởng đầy đủ các quyền và lợi ích, họ sẽ
an tâm làm việc hơn, có ý thức đối với công việc, phấn đấu nỗ lực làm việc, gắn bó
lâu dài và trung thành với DN.
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay chiếm đến 97%
tổng số doanh nghiệp, đóng góp 45% GDP, 31% tổng thu ngân sách và thu hút hơn 5
triệu lao động.
Bên cạnh những phúc lợi bắt buộc, DN phải cung cấp theo những điều kiện nhất
định, tạo ra phúc lợi tùy chọn để có thể nhận được sự hưởng ứng tích cực hơn từ
NLĐ, từ đó đạt được hiệu quả tốt cho NLĐ và DN. Đa số DN ở các nước khác hiện
tại đều để tâm đến hệ thống phúc lợi bổ sung cho NLĐ. Nó như là một công cụ để cân
bằng mối quan hệ giữa người sử dụng lao động (NSDLĐ) và NLĐ.
Với sự bùng nổ mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ IV cùng xu
thế hội nhập kinh tế quốc tế, các DN thể hiện mối quan tâm của mình nhiều hơn với
phúc lợi bổ sung cho NLĐ. Khi họ được chăm sóc đầy đủ về phúc lợi bổ sung thì họ
sẽ hăng say làm việc qua đó góp phần gia tăng năng suất lao động giúp cho DN đạt
được mục tiêu kinh doanh. Vì cuộc sống ngày càng phát triển mạnh mẽ nên nhu cầu
của NLĐ không chỉ dừng lại ở vật chất mà còn cả về tinh thần.
Về mặt lý thuyết và thực tiễn, các nghiên cứu gần đây chưa cho thấy một được
sự toàn diện trong chính sách phúc lợi bổ sung cho NLĐ trong các doanh nghiệp vừa
và nhỏ (DNVVN). Vì vậy, những kế hoạch phúc lợi bổ sung cho NLĐ của các DN
còn nhiều bất cập và điều này dễ làm cho công tác thực hiện phúc lợi bổ sung cho
NLĐ không được hiệu quả.
2
Việc lựa chọn đề tài luận văn “Thực trạng và giải pháp cho phúc lợi bổ sung
trong DNVVN ở Việt Nam” mang tính thiết thực và tầm quan trọng của cơ sở lý luận
và thực tiễn đối với các DNVVN ở Việt Nam.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Theo Trần Đình Liệu (2005), tác giả chủ yếu nói về vấn đề thực hiện bảo hiểm
xã hội (BHXH) tại các làng truyền thống lâu đời, từ đó đặt ra các biện pháp giải quyết
thực trạng và triển khai thực hiện. Vậy nên, chỉ dừng công tác nghiên cứu ở phạm vi
nhỏ, sử dụng phương pháp và số liệu còn giản đơn, chưa thể thực hiện ở một phạm vi
khác lớn hơn, và thu hút nhiều NLĐ khác.
Theo Đồng Quốc Đạt (2008), NLĐ ở các khu vực phi chính thức chưa thể tham
gia vì sự thiếu hiểu biết về kiến thức BHXH, dựa vào điều đó đưa ra các biện pháp
khắc phục được tình trạng trên.
Theo Nguyễn Tấn Dũng (2010), chiến lược phát triển kinh tế xã hội của nước ta
qua từng năm luôn là đảm bảo an sinh và phúc lợi cho NLĐ. Sự quan tâm sâu sắc của
Nhà nước, sự lãnh đạo sáng tạo của Đảng cùng với các chính quyền, sự ủng hộ và
không ngừng của toàn thể nhân dân và cộng đồng, sự đồng lòng của tất cả sẽ góp phần
xây dựng chính sách xã hội và cải thiện đời sống của NLĐ, đảm bảo cho họ được
hưởng quyền lợi tốt nhất, đồng thời là nền tảng trong việc đổi mới các chính sách
chiến lược sau này.
Theo đồng tác giả Nguyễn Tuấn Anh, Nguyễn Phương Mai (2011), các tác giả
đề cập đến việc thay đổi chính sách đãi ngộ nhân lực của các DN sau khi tham gia Tổ
chức thương mại thế giới. Việc này đã có ảnh hưởng trực tiếp lên chính sách đãi ngộ
của các DN. Vô vàn thách thức đối với DN khi mà họ tham gia tổ chức này. DN phải
bắt đầu từ quan niệm cơ bản rõ ràng để đổi mới chính sách đãi ngộ. Quan niệm này
cần hướng đến mục tiêu tất cả vì lợi ích của mọi người, đảm bảo cuộc sống ổn định
nhất cho NLĐ.
Theo Lê Thị Quế (2012), nghiên cứu này của tác giả chủ yếu thống kê, tuy nhiên
còn đơn giản và chưa rõ ràng. Tác giả nói đề vấn đề của công tác thực hiện BHXH
không bắt buộc, các loại rủi ro. Dựa vào công tác BHXH không bắt buộc của các quốc
3
gia như các nước châu Âu, Singapore, Đài Loan, Nhật Bản, từ đó đúc kết được nhiều
kinh nghiệm, bài học quý giá trong việc hoàn thiện chính sách này.
Theo Ngân hàng Thế giới (2012), đã xác định được những thách thức chính sau:
chi trả lương hưu tăng lên, tuổi nghỉ hưu trung bình thấp. Dựa vào cơ sở đó, Ngân
hàng Thế giới đưa ra các phương án giúp cho Việt Nam có thể tiếp tục
MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan ................................................................................................................i
Lời cảm ơn ....................................................................................................................ii
Danh mục chữ viết tắt...................................................................................................iii
Danh mục bảng .............................................................................................................iv
Danh mục biểu đồ ......................................................................................................... vi
PHẦN MỞ ĐẦU.......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài............................................................................................ 1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ............................................................................... 2
3. Mục tiêu của nghiên cứu........................................................................................... 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 4
5. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 5
6. Ý nghĩa của nghiên cứu ............................................................................................ 5
7. Kết cấu của luận văn................................................................................................. 6
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÚC LỢI BỔ SUNG TRONG DOANH
NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở VIỆT NAM .................................................................. 8
1.1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam ...................... 8
1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp vừa và nhỏ ......................................................... 8
1.1.2. Đặc điểm doanh nghiệp vừa và nhỏ ............................................................... 9
1.2. Khái niệm phúc lợi bổ sung .................................................................................10
1.3. Môi trường tác động tới phúc lợi bổ sung ........................................................... 12
1.3.1. Môi trường vĩ mô.......................................................................................... 12
1.3.2. Môi trường vi mô ......................................................................................... 14
Tiểu kết chương 1 ....................................................................................................... 19
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÚC LỢI BỔ SUNG TRONG DOANH
NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở VIỆT NAM ................................................................20
2.1. Thực trạng các chính sách phúc lợi bổ sung áp dụng ở Việt Nam ......................20
2.1.1. Phúc lợi bắt buộc ..........................................................................................21
2.1.2. Phúc lợi không bắt buộc ...............................................................................29
2.2. Thực trạng phúc lợi bổ sung trong doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam .........31
2.2.1. Thực trạng tại chung về phúc lợi bổ sung ở Việt Nam ................................31
2.2.2. Thực trạng về phúc lợi bổ sung tại doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam..39
2.3. Nhận xét chung về thực trạng phúc lợi bổ sung trong doanh nghiệp vừa và nhỏ ở
Việt Nam.....................................................................................................................51
2.3.1. Kết quả đạt được...........................................................................................51
2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân...............................................................................53
Tiểu kết chương 2 .......................................................................................................56
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO PHÚC LỢI BỔ SUNG TRONG DOANH
NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở VIỆT NAM ................................................................57
3.1. Giải pháp áp dụng cho người sử dụng lao động ..................................................57
3.1.1. Tuân thủ các quy định của Pháp luật có liên quan đến đóng góp của NSDLĐ
vào một số quỹ phúc lợi của nhân viên.......................................................................57
3.1.2. Cải thiện phân tích nhiệm vụ và hệ thống nhân sự ......................................58
3.1.3. Cải thiện giáo dục, nâng cao trình độ của NLĐ ...........................................59
3.1.4. Tạo điều kiện việc làm thuận lợi ..................................................................60
3.1.5. Tổ chức hoạt động trong công ty..................................................................60
3.1.6. Sử dụng quỹ phúc lợi công bằng và minh bạch ...........................................63
3.1.7. Tiến hành chế độ bảo hiểm theo quy định....................................................63
3.1.8. Nâng cao những phúc lợi bảo đảm...............................................................64
3.2. Giải pháp áp dụng cho người lao động................................................................65
3.2.1. Tuân thủ các quy chế, quy định....................................................................65
3.2.2. Thực hiện đóng góp trong công tác sửa đổi văn bản....................................65
3.2.3. Thực hiện đóng góp trong công tác sửa đổi văn bản....................................65
3.3. Giải pháp áp dụng cho đơn vị quản lý nhà nước .................................................66
3.3.1. Vai trò lãnh đạo của Đảng và cơ quan ban ngành được tăng cường hơn trong
quá trình thực đổi mới an sinh xã hội .........................................................................66
3.3.2. Bổ sung hệ thống pháp luật, lao động, việc làm, BHXH, BHTN ................67
3.3.3. Tăng cường hiệu quả công tác quản lý của nhà nước về BHXH .................67
3.3.4. Tăng cường năng lực quản trị và hiệu quả tổ chức việc thực hiện chính sách
BHXH, BHTN ............................................................................................................68
3.3.5. Đổi mới các chính sách tuyên truyền, phổ biến pháp luật về BHXH và BHTN
đến với người dân trong khu vực................................................................................69
3.4. Giải pháp áp dụng cho cơ quan đại diện người lao động ....................................69
3.4.1. Đại diện cho đoàn viên và NLĐ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho họ ..........69
3.4.2. Tổ chức các hoạt động có ích hỗ trợ cho NLĐ ............................................70
3.4.3. Nâng cao hình thức và nội dung công tác tuyên truyền, tạo dựng ra một lực
lượng lao động lớn mạnh ............................................................................................70
3.4.4. Cải thiện và đổi mới các phong trào thi đua của NLĐ phần phát triển kinh tế
và an sinh xã hội .........................................................................................................71
3.4.5. Xây dựng tổ chức công đoàn trong sáng, phát triển.....................................71
3.4.6. Đổi mới chất lượng và hiệu quả hoạt động có ích của phụ nữ.....................72
KẾT LUẬN.................................................................................................................74
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................76
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn “Thực trạng và giải pháp cho phúc lợi bổ sung trong
doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự
hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hương.
Kết quả nghiên cứu của tôi là trung thực, được trích dẫn nguồn rõ ràng, minh
bạch.
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày ... tháng ... năm 2023
Học viên
Nguyễn Thế Phương
ii
LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian học tập chương trình đào tạo Thạc sĩ tại Cơ sở II Trường Đại
học Ngoại thương, tôi đã nhận được sự truyền dạy tận tâm từ Quý Thầy Cô.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Nguyễn Quỳnh Hương đã tận tình
hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Quý Thầy Cô công tác tại Ban Quản lý đào tạo,
Cơ sở II Trường Đại học Ngoại thương đã hỗ trợ tôi trong thời gian học tập.
Trong quá trình thực hiện luận văn, tôi đã hết sức cố gắng để hoàn thiện bài viết,
trao đổi và tiếp thu những kiến thức đóng góp của Quý Thầy Cô, tham khảo nhiều tài
liệu, tuy nhiên sẽ không tránh khỏi có những hạn chế. Tôi rất mong nhận được những
góp ý của Quý Thầy Cô và bạn đọc để hoàn thiện bài luận văn của mình.
Cuối cùng, tôi xin kính chúc Quý Thầy Cô đang công tác tại Trường Đại học
Ngoại thương luôn mạnh khoẻ, hạnh phúc và thành công.
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày ... tháng ...
