LUẬN VĂN THẠC SĨ“Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản trong bối cảnh thực thi Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA)”

Hội nhập quốc tế tiếp tục phát triển thành một xu thế tất yếu và là thước đo vị thế của một quốc gia. Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy thương mại quốc tế và nâng cao kim ngạch xuất khẩu luôn được chính phủ ưu tiên hàng đầu. Từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 đến năm 2022, quốc gia này đã chứng kiến sự tăng trưởng gấp 8 lần về kim ngạch xuất khẩu (từ 48 tỷ USD lên 371 tỷ USD); thu hút khoảng 22,4 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, đồng thời duy trì mức tăng trưởng GDP cao trên toàn cầu, ngay cả trong những năm bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch. Việc mở rộng xuất khẩu không chỉ thể hiện qua độ mở kinh tế mà còn góp phần tăng nguồn thu ngoại tệ, cân bằng cán cân thanh toán; đồng thời mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động với mức lương và chất lượng cuộc sống ngày càng cải thiện. Những thành tựu đáng kể này đạt được nhờ vào sự nỗ lực không ngừng của chính phủ, các ban ngành và doanh nghiệp trong nước. Đặc biệt, việc xây dựng và phát triển các quan hệ ngoại giao, tích cực hội nhập thông qua ký kết và tham gia nhiều Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã góp phần quan trọng. Hiện nay, Việt Nam duy trì mối quan hệ quốc tế tích cực với gần 200 quốc gia, ký kết 16 hiệp định FTA, đặc biệt chú trọng đến một số đối tác chiến lược với nền kinh tế phát triển toàn cầu như Nhật Bản. Sau 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Nhật Bản trở thành đối tác kinh tế chiến lược của Việt Nam, chiếm hơn 20% tổng kim ngạch thương mại quốc tế, mở ra tiềm năng lớn trong việc mở rộng thị trường cũng như tạo cơ hội học hỏi kỹ thuật tiên tiến và công nghệ hiện đại. Cho đến nay, nhiều hiệp định FTA đã được ký kết với Nhật Bản dưới cả hai hình thức song phương và đa phương. Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA), có hiệu lực từ ngày 01/10/2009, đã tạo điều kiện thuận lợi cho trao đổi hàng hóa, mang lại nhiều ưu đãi để phát huy tiềm năng và lợi thế của cả hai quốc gia.

pdf 113 trang | Chia sẻ: admin | Ngày: 23/04/2025 | Lượt xem: 190 | Lượt tải: 0 download
Bạn đang xem trước 30 trang tài liệu LUẬN VĂN THẠC SĨ“Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản trong bối cảnh thực thi Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA)”, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii
MỤC LỤC................................................................................................................ iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT....................................................................................v
DANH MỤC BẢNG................................................................................................ vi
DANH MỤC HÌNH VẼ .......................................................................................... vi
TÓM TẮT NGHIÊN CỨU................................................................................... viii
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA TRONG
BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC KINH TẾ...............................10
1.1. Cơ sở lý thuyết về xuất khẩu hàng hóa.......................................................10
1.1.1. Khái niệm xuất khẩu.................................................................................10
1.1.2. Các hình thức xuất khẩu ..........................................................................12
1.1.3. Các tiêu chí đánh giá xuất khẩu...............................................................14
1.2. Những yếu tố ảnh hƣởng đến xuất khẩu hàng hóa ...................................15
1.2.1. Các yếu tố từ nước xuất khẩu...................................................................15
1.2.2. Các yếu tố từ nước nhập khẩu .................................................................17
1.3. Cơ sở lý luận về nông sản và xuất khẩu nông sản.....................................19
1.3.1. Khái niệm về nông sản .............................................................................19
1.3.2. Đặc điểm của nông sản............................................................................20
1.3.3. Khái quát về xuất khẩu nông sản .............................................................21
1.4. Cơ sở lý thuyết về Hiệp định đối tác kinh tế ..............................................23
1.5. Những lý luận về ảnh hƣởng của Hiệp định đối tác kinh tế lên xuất khẩu
nông sản ................................................................................................................24
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG
THỊ TRƢỜNG NHẬT BẢN TRONG BỐI CẢNH THỰC THI HIỆP ĐỊNH
ĐỐI TÁC KINH TẾ VIỆT NAM – NHẬT BẢN (VJEPA).................................27
2.1. Tổng quan về hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA).27
2.1.1. Giới thiệu chung về hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản
(VJEPA)..............................................................................................................27
2.1.2. Nội dung chính hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA)27

iv

2.1.3. Một số quy định của Hiệp định VJEPA có tác động trực tiếp đối với xuất
khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản ..........................................30
2.2. Tổng quan hoạt động xuất khẩu từ Việt Nam sang Nhật Bản.................32
2.3. Thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trƣờng Nhật Bản ...36
2.3.1. Thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản
trong bối cảnh thực thi hiệp định VJEPA ..........................................................36
2.3.2. Phân tích tác động của hiệp định VJEPA tới xuất khẩu nông sản từ Việt
Nam sang thị trường Nhật Bản ..........................................................................53
2.4. Phân tích SWOT hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị
trƣờng Nhật Bản dƣới tác động của hiệp định VJEPA ...................................55
2.4.1. Điểm mạnh ...............................................................................................55
2.4.2. Điểm yếu...................................................................................................58
2.4.3. Cơ hội.......................................................................................................60
2.4.4. Thách thức................................................................................................64
2.5. Đánh giá thực trạng chính sách xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị
trƣờng Nhật Bản trong bối cảnh thực thi Hiệp định VJEPA..........................70
2.5.1. Những kết quả đạt được ...........................................................................70
2.5.2. Những hạn chế tồn tại và nguyên nhân tồn tại ........................................72
CHƢƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU NÔNG SẢN
VIỆT NAM SANG THỊ TRƢỜNG NHẬT BẢN TRONG BỐI CẢNH THỰC
THI HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC KINH TẾ VIỆT NAM – NHẬT BẢN (VJEPA)..76
3.1. Định hƣớng và mục tiêu xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị
trƣờng Nhật Bản trong bối cảnh thực thi hiệp định đối tác kinh tế VJEPA .76
3.1.1. Bối cảnh từ nay đến cuối lộ trình năm 2026............................................76
3.1.2. Định hướng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản....77
3.1.3. Mục tiêu xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nhật Bản .........78
3.2. Một số đề xuất nhằm đẩy mạnh xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị
trƣờng Nhật Bản trong bối cảnh thực thi hiệp định VJEPA ..........................81
3.2.1. Đề xuất khuyến nghị đối với chính phủ....................................................81
3.2.2. Đề xuất khuyến nghị đối với hiệp hội, ngành hàng và doanh nghiệp......88
KẾT LUẬN..............................................................................................................95
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................97

v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Giải nghĩa tiếng Anh Giải nghĩa tiếng Việt
C/O Certificate of Origin Giấy chứng nhận xuất xứ
CTH Change in Tariff Heading Quy tắc chuyển đổi mã số HS
FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài
FTA Free Trade Area Hiệp định khu vực thương mại tự do
GSP Generalized System of

Preferences

Quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập
IQ Import quotas Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế
JAS Japan Agricultural Standard Tiêu chuẩn nông nghiệp Nhật Bản
JGAP Japan Good Agricultural

Practices

Bộ tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt
Nhật Bản

JICA Japan International
Cooperation Agency

Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản

LVC Local Value Content Hàm lượng giá trị nội địa của hàng hóa
MAFF Ministry of Agriculture,
Fisheries and Food
Ministry

Bộ nông, lâm, nông sản Nhật Bản

METI Ministry of Economy,
Trade and Industry

Bộ kinh tế, thương mại và công nghiệp
Nhật Bản

MOIT Ministry of Industry and

Trade

Bộ công nghiệp và thương mại

ODA Official Development

Assistance

Hỗ trợ phát triển chính thức

ODA Official Development

Assistance

Hỗ trợ phát triển chính thức

SPS Sanitary and Phytosanitary Hiệp định về áp dụng các biện pháp vệ
sinh và kiểm dịch động thực vật

TRQ Tariff Rate Quota Hạn ngạch thuế quan
VietGAP Vietnamese Good
Agricultural Practices

Bộ tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt
của Việt Nam

VJEPA Vietnam-Japan Economic
Partnership Agreement

Hiệp đinh đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật
Bản

vi

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1. Xuất khẩu chè của Việt Nam sang Nhật Bản giai đoạn trước khi kí kết
Hiệp định VJEPA......................................................................................................41
Bảng 2.2. Kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam sang
Nhật Bản trong giai đoạn 3 tháng cuối năm 2009 cho tới năm 2022 .......................47
Bảng 2.3. Chủng loại xuất khẩu chè 7 tháng đầu năm 2022.....................................48
Bảng 2.4. Giá trị rau quả nhập khẩu của Nhật Bản từ Việt Nam..............................50
Bảng 2.5. Mô hình phân tích SWOT ........................................................................68

vii

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1. Tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản giai
đoạn 2003-2022.........................................................................................................33
Hình 2.2. Tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa từ Việt Nam sang Nhật Bản
giai đoạn 2003-2022..................................................................................................34
Hình 2.3. Tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa từ Việt Nam sang Nhật Bản so với kim
ngạch xuất khẩu sang thị trường thế giới..................................................................35
Hình 2.4. Tỷ trọng nhập khẩu hàng hóa của Nhật Bản từ Việt Nam so với tổng kim
ngạch nhập khẩu từ giới............................................................................................36
Hình 2.5. Tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng nông sản từ Việt Nam sang Nhật
Bản giai đoạn 2003-2009 ..........................................................................................37
Hình 2.6. Tăng trưởng xuất khẩu mặt hàng nông sản từ Việt Nam sang thị trường
Nhật Bản giai đoạn 2004-2009 .................................................................................38
Hình 2.7. Tỷ trọng xuất khẩu Nông sản của Việt Nam vào thị trường Nhật Bản so
với kim ngạch xuất khẩu nông sản ra toàn thế giới giai đoạn 2003-2009 ................39
Hình 2.8. Tỷ trọng nhập khẩu nông sản từ Việt Nam so với tổng nhập khẩu nông
sản từ thế giới của Nhật giai đoạn 2003-2009 ..........................................................39
Hình 2.9. Kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Nhật Bản giai đoạn 2004-2009.........40
Hình 2.10. Kim ngạch xuất khẩu cà phê sang Nhật Bản giai đoạn 2004-2009 ........42
Hình 2.11. Kim ngạch xuất khẩu cao su sang Nhật Bản giai đoạn 2004-2009 ........43
Hình 2.12. Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản từ Việt Nam sang Nhật Bản giai
đoạn 2010-2021.........................................................................................................44
Hình 2.13. Tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản từ Việt Nam sang Nhật Nam
giai đoạn 2020-2021..................................................................................................45
Hình 2.14. Tỷ trọng xuất khẩu hàng nông sản từ Việt Nam vào Nhật Bản so với
tổng kim ngạch xuất khẩu mặt hàng nông sản từ Việt Nam ra thị trường thế giới giai
đoạn 2010-2021.........................................................................................................45
Hình 2.15. Tỷ trọng nhập khẩu hàng nông sản từ Việt Nam so với tổng nhập nhập
mặt hàng nông sản từ thế giới của Nhật Bản giai đoạn 2010-2021. .........................46
Hình 2.16. Thị phần và giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Nhật Bản giai
đoạn 2015 - 2020.......................................................................................................49
Hình 2.17. Xuất khẩu cà phê xuất sang Nhật Bản Quý 1/2022 ................................52

Luận văn liên quan