LUẬN VĂN THẠC SỸ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN ĐỔI SỐ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM
Tổng quan tình hình nghiên cứu
Trên thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về hoạt động CĐS của các tổ chức, doanh
nghiệp, cụ thể là các NHTM. Trong đó, cũng có một số nghiên cứu liên quan đến đề
tài “Hoạt động Chuyển đổi số tại các Ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam”,
có thể kể đến một số nghiên cứu như:
“Banks and Banking: Digital Transformation and the Hype of Fintech. Business
impacts, new frameworks and managerial implications” (Tạm dịch: Ngân hàng và
hoạt động ngân hàng: Chuyển đổi kỹ thuật số và sự cường điệu của Fintech. Tác động
kinh doanh, khuôn khổ mới và ý nghĩa quản lý) (Anna Omarini, 2019). Anna Omarini
tại Università commerciale Luigi Bocconi, đã nêu ra vấn đề thế giới ngân hàng đang
thay đổi vì nhiều lý do. Mặc dù trước đây chỉ là một thực thể kiếm tiền thuần túy,
nhưng ngành này đang mở rộng và mở rộng dựa trên bản chất liên kết vốn có của tài
chính với cuộc sống hàng ngày của khách hàng. Các quy tắc cơ bản để thành công đã
thay đổi cách khách hàng gửi ngân hàng. Các nhà cung cấp dịch vụ tài chính mới, cụ
thể là Fintech, đang vượt ra ngoài các ứng dụng và dịch vụ hướng tới khách hàng để
bao gồm tất cả các yếu tố của quy trình sản xuất dịch vụ tài chính. Một thế hệ dịch
vụ và khuôn khổ trung gian tài chính mới đang chuyển đổi ngành công nghiệp. Sử
4
dụng cách tiếp cận liên ngành, ngân hàng và hoạt động ngân hàng: chuyển đổi kỹ
thuật số và sự cường điệu của Fintech là một phân tích toàn diện về cách ngân hàng
thông thường đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc và đáp ứng những thách thức
của Fintech và các nhà cung cấp dịch vụ tài chính khác. Nó vạch ra tầm quan trọng
của việc xem xét các nguyên tắc cơ bản truyền thống của ngân hàng và điều chỉnh
chúng phù hợp với thời hiện đại, nơi công nghệ kỹ thuật số đang lan rộng và ngành
đang trải qua một sự chuyển đổi sâu sắc.
Cùng nghiên cứu về CĐS, đề tài “Research on Digital Transformation
Development Strategy of GX Branch of China Construction Bank” (Tạm dịch: Nghiên
cứu Chiến lược phát triển chuyển đổi kỹ thuật số của Chi nhánh GX của ngân hàng
Xây dựng Trung Quốc) (Guangyu Lu, 2023). Guangyu Lu tại Siam University,
Bangkok, Thailand, đã phân tích các vấn đề tồn tại trong quá trình chuyển đổi và phát
triển kỹ thuật số từ góc độ của các NHTM, doanh nghiệp thương mại, kinh doanh bán
lẻ và quản lý nội bộ từ góc độ tình hình chung và tình trạng phát triển kỹ thuật số.
Nguyên nhân chính nằm ở việc chiến lược số thiếu sự khác biệt, nhu cầu kinh doanh
và công nghệ số chưa phù hợp, cơ cấu tổ chức khó thích ứng với văn hóa linh hoạt
của doanh nghiệp số. Cuối cùng, bài viết đưa ra các biện pháp ứng phó và đề xuất
tương ứng từ các khía cạnh xây dựng chiến lược phát triển CĐS khác biệt và nâng
cao năng lực vận hành doanh nghiệp.
Cũng nghiên cứu về CĐS, đề tài “The Role of Digital Transformation in
Increasing the Efficiency of Banks' Performance to Enhance Competitive Advantage”
(Tạm dịch: Vai trò của CĐS trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng
để nâng cao lợi thế cạnh tranh). Nghiên cứu được thực hiện bởi nhóm tác giả (Abdul
Rahman, Mohammed Suleiman Rashwanand, Zainab Abd-Elhafiz, Ahmed Kassem,
2022) công bố bởi Janusz Kacprzyk. Nghiên cứu nhằm xác định vai trò của CĐS
trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng niêm yết trên Sở giao dịch
chứng khoán Palestine, xác định CĐS trong các ngân hàng và vai trò của CĐS trong
việc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh và
đạt được tình hình tài chính ổn định. Nghiên cứu khuyến nghị các ngân hàng liên tục
xem xét các cơ chế chất lượng của dịch vụ số và hành động để cải thiện các dịch vụ
5
này, sử dụng công nghệ để giám sát chất lượng dịch vụ điện tử, phát triển các mô
hình đổi mới và sáng tạo để sử dụng các công nghệ điện tử mới nổi để giám sát hiệu
suất, cam kết thực hiện nhiệm vụ và trách nhiệm theo khuôn khổ quản trị và dự đoán
các sai lệch trước khi chúng xảy ra và chủ động báo cáo cho ban quản lý hệ thống.
Các bộ phận cấp cao và các bộ phận liên quan đến việc sử dụng các công nghệ điện
tử mới nổi trong việc giám sát các chỉ số hiệu suất nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh.
Với các nhà nghiên cứu tại Việt Nam, các nghiên cứu về hoạt động CĐS trong
lĩnh vực NH, có thể kể tới một số nghiên cứu gần đây như là:
“The Impact of Digital Transformation on Performance: Evidence from
Vietnamese Commercial Banks” (Tạm dịch: Tác động của CĐS đến hiệu quả hoạt
động: Bằng chứng từ các NHTM Việt Nam). Trong đó, các tác giả (Trang Doan Do,
Ha An Thi, Pham, Eleftherios Ioannis Thalassinos, Anh Hoang Le, 2022) đã phân
tích vai trò của CĐS trong việc tạo ra giá trị cho các NHTM đã được các nhà nghiên
cứu quan tâm từ lâu. Trong khi nhiều NHTM đã nghiên cứu mạnh mẽ về CĐS, các
nhà nghiên cứu và nhà quản lý vẫn gặp nhiều khó khăn khi xem xét sự ảnh hưởng
của CĐS đến hiệu quả kinh doanh. Bài viết này nhằm đánh giá tác động của CĐS đến
hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam theo quy mô khác nhau, từ đó đề xuất
hàm ý chính sách của CĐS nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng.
Kế đến là nghiên cứu của nhóm tác giả (Nguyen Anh Thu, Tran Trieu Quan,
Chi Dan, 2023) tại Đại học Giao thông vận tải, cơ sở tp HCM (HCM University of
Transport) với đề tài “Impact of digital transformation on financial decision making
at Big4 banks in Vietnam” (Tạm dịch: Tác động của CĐS đến việc ra quyết định tài
chính tại các ngân hàng Big4 tại Việt Nam). Kết quả nghiên cứu chỉ ra, những lợi thế
để Việt Nam thúc đẩy quá trình CĐS trong ngành ngân hàng diễn ra mạnh mẽ hơn
trong thời gian tới. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng hành lang pháp lý về
Mobile Money, Fintech, cho vay ngang hàng, eKYC cần được ban hành sớm hơn,
tránh hiện tượng thể chế cũng muộn so với yêu cầu thực tế của cuộc sống; từ đó, tạo
điều kiện xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh cho quá trình CĐS của ngành ngân hàng.
Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công
của việc triển khai CĐS trong ngành ngân hàng. Nghiên cứu tập trung thảo luận các
6
kết quả thực nghiệm từ các nghiên cứu trước đây liên quan đến chủ đề CĐS trong
ngành ngân hàng. Bài viết trình bày tác động của yếu tố sản phẩm đến quá trình CĐS;
tác động của yếu tố chiến lược và quản trị đến quá trình CĐS, và cuối cùng là tác
động của yếu tố cán bộ đến quá trình CĐS ngành ngân hàng. Trong xu thế toàn cầu
hóa hiện nay, CĐS là điều kiện thiết yếu để nâng cao vị thế cạnh tranh của các NHTM
Việt Nam trên thị trường. Với mong muốn nâng cao chất lượng quá trình CĐS của
các NHTM, nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến chất
lượng quá trình CĐS tại các NHTM Việt Nam.
Ngoài ra, các tác giả (Toan Linh Vu Le, 2021) công tác tại Đại học Văn Lang,
Khanh Duy Pham - Đại học Kinh tế Tp HCM với đề tài “The ICT Impact on Bank
Performance: The Case of Vietnam” (Tạm dịch: Tác động của Công nghệ thông tin
và Truyền thông (ICT) đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng: Trường hợp của Việt
Nam). Các tác giả này đã nghiên cứu, điều tra tác động của sự phát triển công nghệ
thông tin và truyền thông đến hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng trong một
thị trường cận biên. Trong giai đoạn từ 2009 đến 2020, bằng chứng thực nghiệm dựa
trên dữ liệu bảng cân bằng của 39 ngân hàng tại Việt Nam. Kết quả cho thấy khả năng
sinh lời của ngân hàng và chỉ số ICT có mối quan hệ đồng biến đáng kể. Tác động có
lợi này được minh chứng cụ thể trong quá trình chuyển đổi kỹ thuật số của ngân hàng.
Do đó, tác động có lợi đối với lợi tức đầu tư cơ sở hạ tầng CNTT vượt qua chi phí cài
đặt ban đầu. Các phát hiện cho thấy rằng những tiến bộ của ICT giúp các ngân
Trước tiên, tác giả xin trân thành cảm ơn Ban Giám hiệu nhà trường, Khoa sau
Đại học, Khoa Quản trị Kinh doanh trường Đại học Ngoại Thương đã hỗ trợ và tạo
điều kiện tác giả trong thời gian học tập và nghiên cứu tại Trường. Tác giả vô cùng
biết ơn sự tận tình, chu đáo trong giảng dạy của các thầy đã truyền đạt những kiến
thức hữu ích cho tác giả và các bạn học trong thời gian học tập và nghiên cứu tại
trường.
Đặc biệt, tác giả chân thành gửi lời cảm ơn đến TS. Nguyễn Thị Thanh Hoa,
người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn và có những góp ý hữu ích để tác
giả hoàn thành luận văn.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới lãnh đạo và các bạn đồng nghiệp tại
doanh nghiệp đã hỗ trợ, và chia sẻ với tác giả trong khoảng thời gian theo học chương
trình thạc sĩ.
Tác giả cũng nhận được sự hợp tác, hỗ trợ chân thành của các bạn học viên cùng
lớp. Tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới các bạn.
Hà Nội, ngày 30 tháng 06 năm 2023
Tác giả
Nguyễn Đức Thao
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN........................................................................................................... ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.................................................................................. vi
DANH MỤC BẢNG, BIỂU ................................................................................... vii
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài...................................................................................1
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu .....................................................................3
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................7
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................7
5. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................8
6. Kết cấu của luận văn ........................................................................................8
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ......................................9
1.1. Tổng quan về chuyển đổi số..........................................................................9
1.1.1. Khái niệm về chuyển đổi số .....................................................................9
1.1.2. Đặc điểm của chuyển đổi số trong doanh nghiệp...................................10
1.1.3. Lợi ích của chuyển đổi số với doanh nghiệp..........................................11
1.1.4. Bốn hình thức của chuyển đổi số với doanh nghiệp ..............................13
1.1.5. Các cấp độ chuyển đổi số của doanh nghiệp..........................................16
1.1.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số thành công của doanh nghiệp
..........................................................................................................................18
1.2. Tổng quan về Ngân hàng Thương mại ......................................................21
1.2.1. Các loại hình ngân hàng .........................................................................21
1.2.2. Các hình thức ngân hàng hiện nay .........................................................23
1.3. Tổng quan về chuyển đổi số Ngân hàng Thương mại..............................24
iv
1.3.1. Định nghĩa chuyển đổi số ngành ngân hàng ..........................................24
1.3.2. Các mô hình Digital Banking.................................................................25
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHUYỂN ĐỔI SỐ TẠI CÁC
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM...........................32
2.1. Giới thiệu chung về các Ngân hàng Thương mại niêm yết tại Việt Nam
...............................................................................................................................32
2.1.1.Lịch sử hình thành và phát triển..............................................................32
2.1.2. Quy mô, mô hình tổ chức .......................................................................37
2.1.3. Sản phẩm, dịch vụ ..................................................................................45
2.2. Thực trạng chuyển đổi số của các Ngân hàng Thương mại niêm yết tại
Việt Nam ..............................................................................................................45
2.2.1.Thực trạng chung về chuyển đổi số ở các Ngân hàng Thương mại niêm
yết tại Việt Nam................................................................................................45
2.2.2.Thực trạng chuyển đổi số ở 5 Ngân hàng Thương mại uy tín năm 202248
2.2.3.Thực trạng phát triển Digital Banking ....................................................61
2.2.4.Thực trạng quản lý an toàn thông tin và rủi ro và khi chuyển đổi số tại các
Ngân hàng Thương mại niêm yết tại Việt Nam ...............................................64
2.3. Đánh giá kết quả hoạt động chuyển đổi số tại các Ngân hàng Thương
mại niêm yết tại Việt Nam..................................................................................68
2.3.1. Thành tựu trong chuyển đổi số tại các Ngân hàng Thương mại niêm yết
tại Việt Nam .....................................................................................................68
2.3.2. Khó khăn, thách thức về chuyển đổi số tại các Ngân hàng Thương mại
niêm yết tại Việt Nam ......................................................................................70
2.3.3. Tiềm năng chuyển đổi số trong giai đoạn tới .........................................71
v
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN HOẠT ĐỘNG CHUYỂN ĐỔI
SỐ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM...73
3.1. Các xu hướng chuyển đổi số .......................................................................73
3.2. Những định hướng chuyển đổi số của Chính phủ và các Ngân hàng
Thương mại niêm yết tại Việt Nam...................................................................76
3.2.1. Kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước ......................................76
3.2.2. Định hướng của các Ngân hàng Thương mại niêm yết tại Việt Nam....77
3.3. Giải pháp hoàn thiện hoạt động chuyển đổi số tại các Ngân hàng
Thương mại niêm yết tại Việt Nam...................................................................79
3.3.1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phù hợp với chuyển đổi số .........79
3.3.2. Nâng cao chất lượng hạ tầng công nghệ đáp ứng chuyển đổi số ...........80
3.3.3. Tạo sự khác biệt cho sản phẩm và dịch vụ.............................................81
KẾT LUẬN..............................................................................................................83
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................84
PHỤ LỤC.................................................................................................................89
vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Việt Nghĩa Tiếng Anh
Tiếng Anh
1 AI Trí tuệ nhân tạo Artificial Intelligence
2 API Giao diện lập trình ứng dụng
Application Programming
Interface
3 Fintech Công nghệ tài chính Financial Technology
4 ML Học máy Machine Learning
5 HoSE
Sở giao dịch Chứng khoán thành phố
Hồ Chí Minh
Ho Chi Minh City Stock
Exchange
Tiếng Việt
1 CĐS Chuyển đổi số
2 CK Chứng khoán
3 CNTT Công nghệ thông tin
4 BCTC Báo cáo tài chính
5 KT-XH Kinh tế, xã hội
6 NH Ngân hàng
7 NHNN Ngân hàng Nhà nước
8 NHTM Ngân hàng Thương mại
9 NH-TMCP Ngân hàng Thương mại cổ phần
vii
DANH MỤC BẢNG, BIỂU
Danh mục bảng biểu
Bảng 1.1: Danh sách các NH-TMCP trong nước (đến 31/03/2023).........................22
Bảng 1.2: Sự khác nhau giữa Ngân hàng truyền thống và Ngân hàng số.................28
Bảng 1.3: So sánh giữa ngân hàng kiểu mới và ngân hàng thách thức.....................31
Bảng 2.1: Thông tin niêm yết của các ngân hàng .....................................................37
Bảng 2.2: Số liệu giao dịch trên hệ thống điện tử liên NH.......................................46
Bảng 2.3: Thống kê giao dịch thanh toán nội địa qua Mobile banking & Internet
banking, năm 2021 ....................................................................................................46
Bảng 2.4: Thống kê giao dịch thanh toán nội địa qua Mobile banking & Internet
banking, năm 2022 ....................................................................................................47
Bảng 2.5: Những rủi ro trọng yếu đối với ngành ngân hàng trong 5 năm tới...........64
Danh mục hình
Hình 1.1: Các giai đoạn của CĐS .............................................................................16
Hình 1.2: Tỷ lệ chuyển đổi số thành công, theo cấu trúc được thực hiện khi chuyển
đổi số bắt đầu ............................................................................................................20
Hình 1.3: Các mô hình Ngân hàng số, Ngân hàng truyền thống ..............................27
Hình 2.1: Mô hình tổ chức điển hình của ngân hàng thương mại ............................39
Hình 2.2: Cơ cấu tổ chức của Vietcombank .............................................................40
Hình 2.3: Cơ cấu tổ chức của Vietinbank .................................................................41
Hình 2.4: Cơ cấu tổ chức của Techcombank ............................................................42
Hình 2.5: Cơ cấu tổ chức của Vietinbank .................................................................44
Danh mục biểu đồ
Biểu đồ 2.1: Quy mô tổng tài sản 5 NHTM đến 31/03/2023 (Nguồn: BCTC các NH)....38
viii
Biểu đồ 2.2: Tỷ lệ các phản hồi khảo sát của nhân sự 5 NHTM trong tổng số phản
hồi..............................................................................................................................49
Biểu đồ 2.3: Nhận thức của lãnh đạo 5 NHTM về CĐS...........................................49
Biểu đồ 2.4 : Mức độ am hiểu và sử dụng công nghệ của đội ngũ nhân viên trong
công việc. ..................................................................................................................52
ix
TÓM TẮT LUẬN VĂN
Luận văn được viết với mục tiêu nghiên cứu hoạt động CĐS, từ đó đề xuất một
số giải pháp nhằm thúc đẩy CĐS tại các NHTM tại Việt Nam, nội dung luận văn được
bố cục gồm 3 chương:
Chương 1, trình bày cơ sở lý luận về CĐS trong doanh nghiệp để làm cơ sở cho
nghiên cứu. Nội dung chương này, đề cập đến khái niệm, đặc điểm, vài trò, các loại
hình, những yếu tố tác động đến CĐS của doanh nghiệp. Sau đó, tác giả trình bày cơ
sở lý luận về các loại hình ngân hàng, các nhóm chức năng nhiệm vụ và các hình thức
ngân hàng hiện nay.
Chương 2, phân tích thực trạng hoạt động CĐS tại các NHTM niêm yết. Trong
đó, ngoài nêu lên thực trạng CĐS nói chung tại các NHTM niêm yết tại Việt Nam,
luận văn còn đi vào thực trạng phát triển Ngân hàng số, các yếu tố ảnh hưởng đến
CĐS như việc quản lý rủi ro và đảm bảo an toàn thông tin tại các ngân hàng này.
Chương 3, tác giả đề xuất, kiến nghị nhằm hướng tới nâng cao hiệu quả hoạt
động CĐS tại các NHTM, cụ thể như nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao
hạ tầng công nghệ, tạo sự khác biệt cho sản phẩm, dịch vụ. Ngoài ra tác giả còn đưa
ra đề xuất, kiến nghị với Chính phủ, NHNH về việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và
chính sách, xây dựng hạ tầng, đảm bảo an toàn thông tin, làm nền tảng để các NHTM
thực hiện CĐS một cách toàn diện, hiệu quả.
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong xã hội ngày càng phát triển, đặc biệt là công nghệ 4.0 ngày càng phổ biến,
với đặc trưng là việc áp dụng công nghệ 4.0 vào nhiều lĩnh vực của KT-XH đã đem
thay đổi thế giới theo hướng tự động hóa và hiện đại hóa với tốc độ rất nhanh. Công
nghệ 4.0 được ứng dụng bao trùm lên mọi mặt KT-XH của mỗi quốc gia, những tiến
bộ của công nghệ dẫn đến sự số hóa mọi mặt của KT-XH. Cụ thể với CĐS (DX -
Digital Transformation) là một thực tiễn tất yếu, việc thực thi CĐS đưa KT-XH phát
triển, đem đến cho chúng ta một cuộc sống mới tốt hơn.
CĐS đang thay đổi cách mà nền kinh tế vận hành, cách tạo ra các sản phẩm,
dịch vụ, thay đổi cả hạ tầng sản xuất sản phẩm và triển khai dịch vụ. CĐS cũng thay
đổi nhận thức và tư duy căn bản về mô hình kinh doanh, mối quan hệ KT-XH mà
doanh nghiệp tham gia. CĐS là xu hướng tất yếu có tính thời đại, đó là việc đưa công
nghệ số vào các lĩnh vực KT-XH và đời sống. Đối với doanh nghiệp, khi thực hiện
CĐS đạt được hiệu quả cao, nó sẽ tác động thay đổi tích cực hoạt động của doanh
nghiệp, tối ưu hóa hiệu suất làm việc, tăng hiệu quả tương tác và tạo thêm nhiều giá
trị cho khách hàng.
CĐS mang đến cơ hội lớn để gia tăng trải nghiệm người dùng, nâng cao năng
suất lao động, và sản sinh các mô hình kinh doanh mới. Điều đó cho thấy vai trò và
sức mạnh to lớn của CĐS trong cuộc sống xã hội hiện đại, nó tác động đến mọi lĩnh
vực, ngành nghề từ công nghiệp tới nông nghiệp, từ thương mại tới dịch vụ.
Tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi
số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” vào tháng 6 năm 2020, hướng
tới xây dựng Chính phủ số, nền Kinh tế số và Xã hội số, qua đó hình thành các doanh
nghiệp mạnh về công nghệ của Việt Nam có khả năng hướng đến toàn cầu.
Trong những lĩnh vực được đề cập

