Luận văn thạc sỹ Quản lý hoạt động trải nghiệm theo Chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường THCS thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh
. Lý do chọn đề tài 1.1. Hoạt động trải nghiệm là hình thức hoạt động có thể diễn ra trong và ngoài giờ học và môn học, trong đó dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, tuỳ theo đặc điểm của từng học sinh, học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khác nhau của đời sống nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình. Như vậy, có thể nói thông qua hoạt động trải nghiệm được tổ chức bởi nhà trường sẽ góp phần thực hiện mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực người học. Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Đảng CSVN đã xác định quan điểm chỉ đạo: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. [1] Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã khẳng định: “Tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng: phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm và khả năng tư duy độc lập: đa dạng hóa hình thức tổ chức học tập, tăng cường hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông; giáo dục ở nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội”. Thực hiện nội dung các nghị quyết của Đảng và chính phủ, ngày 28 tháng 7 năm 2017 Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức công bố thông qua Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Theo đó, Chương trình giáo dục phổ thông đã xuất hiện nhiều nội dung mới, trong đó có nội dung Hoạt động trải nghiệm (HĐTN) (tên gọi theo đề xuất ban đầu là Hoạt động trải nghiệm sáng tạo). 2 Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục 1.2. Hiện nay, trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, việc phát triển năng lực, giáo dục phẩm chất cho HS được thể hiện qua các nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động tập thể trong nhà trường... Tuy nhiên trên thực tế, các hoạt động này được đánh giá không hiệu quả: hình thức tổ chức chưa phong phú, có nội dung nhưng nhiều khi không tổ chức hoặc có tổ chức hoạt động nhưng không rõ hoạt động đó sẽ hướng tới hình thành những năng lực gì của học sinh; việc kiểm tra đánh giá không thường xuyên, không phục vụ để đánh giá kĩ năng, năng lực và phẩm chất cá nhân HS, do vậy các nội dung này cần phải thay đổi. Thực hiện sự chỉ đạo của Sở GD&ĐT tỉnh Q
LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp lãnh đạo, các thầy cô giáo, các bạn bè đồng nghiệp và gia đình. Trước hết em xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến lãnh đạo Trường Đại học sư phạm, Khoa Tâm lý - Giáo dục, các nhà khoa học, các thầy cô giáo đã giảng dạy và hướng dẫn em nghiên cứu khoa học trong suốt quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ninh, Ban giám hiệu, các thầy cô giáo và các em học sinh, bạn bè đồng nghiệp, phụ huynh học sinh, của các trường THCS thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh đã cộng tác, cung cấp thông tin, số liệu, cho ý kiến và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiên cứu thực tế để làm luận văn. Đặc biệt, em xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo - PGS. TS. Dương Thị Hoàng Yến - Người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến thức, phương pháp nghiên cứu và trực tiếp giúp đỡ và động viên để em hoàn thành luận văn này. Mặc dù tác giả đã nỗ lực cố gắng rất nhiều trong quá trình nghiên cứu, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong nhận được những lời chỉ dẫn của các thầy giáo, cô giáo để luận văn được hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 6 năm 2020 Tác giả Nguyễn Thị Ngọc iii Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.............................................................................................. i LỜI CẢM ƠN................................................................................................... ii MỤC LỤC .......................................................................................................iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT............................................................ viii DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. ix DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ ............................................................ x MỞ ĐẦU.......................................................................................................... 1 1. Lý do chọn đề tài .......................................................................................... 1 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài.................................................................... 3 3. Đối tượng, khách thể nghiên cứu.................................................................. 3 4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3 5. Nhiệm vụ nghiên cứu.................................................................................... 4 6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu ....................................................................... 4 7. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................. 5 8. Cấu trúc của luận văn.................................................................................... 6 Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ .......................................... 7 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề.................................................................... 7 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về trải nghiệm cho học sinh......................... 7 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh................................................................................................. 14 1.2. Hoạt động trải nghiệm của học sinh trong nhà trường Trung học Cơ sở theo Chương trình giáo dục phổ thông mới ............................................... 17 1.2.1. Chương trình giáo dục phổ thông mới.................................................. 17 1.2.2. Đặc điểm tâm sinh lý học sinh Trung học Cơ sở.................................. 21 iv Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục 1.2.3. Vai trò của hoạt động trải nghiệm trong hình thành phẩm chất và năng lực của học sinh trung học cơ sở ............................................................. 22 1.2.4. Các thành tố của hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở ......................................... 24 1.3. Nội dung quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở................................................ 30 1.3.1. Phát triển Chương trình hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở ................................. 30 1.3.2. Lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở................................................ 31 1.3.3. Tổ chức bộ máy nhân sự và quy định triển khai hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở.....................................................................................................................34 1.3.4. Chỉ đạo, giám sát thực hiện kế hoạch triển khai hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở ........................................................................................................ 35 1.3.5. Kiểm tra, đánh giá hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở ......................................... 36 1.3.6. Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở............ 37 1.3.7. Phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở ............................................................................................. 38 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường Trung học Cơ sở............ 39 1.4.1. Các yếu tố thuộc về các cấp quản lý..................................................... 39 1.4.2. Các yếu tố thuộc về đội ngũ giáo viên và học sinh....................................41 1.4.3. Các yếu tố khách quan thuộc về môi trườngquản lý.............................. 42 Kết luận chương 1........................................................................................... 44 v Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ, THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH.................................................................45 2.1. Khái quát đặc điểm kinh tế, văn hóa xã hội và giáo dục THCS thành phố Móng Cái, Quảng Ninh.................................................................. 45 2.2.1. Đặc điểm kinh tế, văn hóa xã hội.......................................................... 45 2.2.2. Đặc điểm giáo dục THCS ..................................................................... 46 2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng..................................................................... 47 2.2.1. Mục đích khảo sát................................................................................. 47 2.2.2. Nội dung khảo sát ................................................................................. 47 2.2.3. Mẫu và địa bàn khảo sát ....................................................................... 48 2.2.4. Phương pháp khảo sát........................................................................... 48 2.2.5. Tiêu chí và thang đánh giá.................................................................... 49 2.3. Thực trạng hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường THCS, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh........ 49 2.3.1. Thực trạng nhận thức về hoạt động trải nghiệm theo Chương trình giáo dục phổ thông mới.......................................................................... 49 2.3.2. Thực trạng xác định mục tiêu hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới.......................................................................... 52 2.3.3. Thực trạng thực hiện các nội dung hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới............................................................. 54 2.3.4. Thực trạng thực hiện các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới..................................................... 58 2.3.5. Thực trạng kết quả hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới .......................................................................................... 62 2.4. Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường THCS, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh........65 2.4.1. Thực trạng phát triển Chương trình hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới............................................................. 65 vi Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục 2.4.2. Thực trạng lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới .................................................................................. 69 2.4.3. Thực trạng tổ chức bộ máy nhân sự và quy định triển khai hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới......................... 73 2.4.4. Thực trạng chỉ đạo, giám sát thực hiện kế hoạch triển khai hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới......................... 77 2.4.5. Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới.......................................................................... 79 2.4.6. Thực trạng quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới........................................ 81 2.4.7. Thực trạng phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới................. 84 2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường THCS thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh........................................................... 87 2.6. Đánh giá chung...............................................................................................90 2.6.1. Thành công và nguyên nhân ................................................................. 90 2.6.2. Hạn chế và nguyên nhân....................................................................... 91 Kết luận chương 2........................................................................................... 93 Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 94THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở 94CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ, THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH ...............................................................................94 3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp ........................................................... 94 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa ...............................................................94 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống .............................................................94 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn .............................................................95 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi........................................................... 95 3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp ........................................................ 95 vii Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục 3.2. Biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ở các trường trung học cơ sở thành phố Móng Cái, Quảng Ninh.............................................................................. 96 3.2.1. Biện pháp 1: Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên cha mẹ học sinh và các lực lượng giáo dục khác về hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở theo chương trình giáo dục phổ thông mới ................................................................................................................ 96 3.2.2. Biện pháp 2: Chỉ đạo xây dựng kế hoạch thực hiện hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở theo chương trình giáo dục phổ thông mới đúng quy định, phù hợp với chương trình và điều kiện thực tiễn của nhà trường ......................................................................................... 99 3.2.3. Biện pháp 3: Quản lý phối hợp các lực lượng giáo dục trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở theo Chương trình giáo dục phổ thông mới.......................................................... 102 3.2.4. Biện pháp 4: Chỉ đạo thực hiện, hỗ trợ kịp thời, xây dựng các điều kiện đảm bảo, tạo động lực cho giáo viên, học sinh và các lực lượng tham gia trong tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ................................................................................ 104 3.2.5. Biện pháp 5: Tăng cường giám sát, kiểm tra đánh giá việc thực hiện các hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở theo chương trình giáo dục phổ thông mới........................................................... 105 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ............................................................ 108 3.4. Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của biện pháp quản lý đề xuất .......... 109 3.4.1. Các bước tiến hành khảo nghiệm........................................................ 109 3.4.2. Kết quả khảo nghiệm.......................................................................... 110 Kết luận chương 3......................................................................................... 117 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................... 118 TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 122 PHỤ LỤC viii Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BGH : Ban giám hiệu CBQL : Cán bộ quản lý CSVC : Cơ sở vật chất ĐTB : Điểm trung bình GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo GDPT : Giáo dục phổ thông GV : Giáo viên HCMHS : Hội cha mẹ học sinh HĐGDNGLL : Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp HĐTN : Hoạt động trải nghiệm HS : Học sinh SL : Số lượng THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông TL : Tỉ lệ UBND : Ủy ban nhân dân ix Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1. Mẫu nghiên cứu thực trạng quản lý HĐTN theo chương trình GDPT mới ở các trường THCS thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh......................................................................... 48 Bảng 2.2. Nhận thức của cán bộ quản lý, đội ngũ GV, cha mẹ HS và HS THCS về tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm........... 50 Bảng 2.3. Thực trạng xác định mục đích của hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Móng Cái ..................................... 52 Bảng 2.4. Thực trạng thực hiện nội dung cơ bản của hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS thành phố Móng Cái ..................... 55 Bảng 2.5. Thực trạng thực hiện hình thức tổ chức HĐTN...........................59 Bảng 2.6. Thực trạng kết quả hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới ............................................................. 63 Bảng 2.7. Thực trạng phát triển Chương trình hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới................................ 65 Bảng 2.8. Thực trạng lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm......................... 70 Bảng 2.9. Thực trạng tổ chức bộ máy nhân sự và quy định triển khai hoạt động trải nghiệm ................................................................ 73 Bảng 2.10. Đánh giá thực trạng chỉ đạo triển khai hoạt động HĐTN.......... 77 Bảng 2.11. Thực trạng kiểm tra đánh giá hoạt động trải nghiệm................. 79 Bảng 2.12. Thực trạng quản lí cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động trải nghiệm............................................................................ 81 Bảng 2.13. Thực trạng phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường để tổ chức hoạt động trải nghiệm ................................................... 84 Bảng 2.14. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động trải nghiệm............................................................................ 87 Bảng 3.1. Tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp...................... 109 Bảng 3.2. Đánh giá tính cần thiết của các biện pháp................................ 110 Bảng 3.3. Đánh giá tính khả thi của các biện pháp .................................. 113 Bảng 3.4. Xét tính tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý đề xuất ...................................... 115 x Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Biểu đồ 2.1: Mức độ triển khai các nội dung cơ bản của HĐTN................ 57 Biểu đồ 2.2. Đánh giá mức độ thực hiện và kết quả đạt được của các hình thức tổ chức HĐTN...........................................................62 Biểu đổ 2.3. Thực trạng kết quả tổ chức hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới .................................... 64 Biểu đồ 2.4. So sánh mức độ thực hiện và kết quả đạt được trong phát triển Chương trình hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới .................................... 69 Biểu đồ 2.5. So sánh mức độ thực hiện lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới................ 72 Biểu đồ 2.6. Thực trạng tổ chức bộ máy nhân sự và quy định triển khai hoạt động trải nghiệm..................................................... 76 Biểu đồ 2.7. Thực trạng kiểm tra đánh giá hoạt động trải nghiệm ............. 81 Biểu đồ 2.8. So sánh kết quả thực hiện quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động trải nghiệm...................................................... 83 Biểu đồ 2.9. So sánh kết quả phối hợp các lực lượng trong và ngoài trường để tổ chức hoạt động trải nghiệm................................ 86 Biểu đồ 3.1. Kết quả đánh giá tính cần thiết của các biện pháp................ 112 Biểu đồ 3.2. Kết quả đánh giá tính khả thi của các biện pháp .................. 114 Biểu đồ 3.3. Tính tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp ............................................................ 116 Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý HĐTN ...................108

